Madaxweynaha Türkiye Recep Tayyip Erdoğan ayaa khudbad dheer ka jeediyey Kalfadhiga 81-aad ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee ka socda magaalada New York, isagoo diiradda saaray dagaallada iyo colaadaha dunida ka socda, xaaladda Falastiin, Gaza, Suudaan, Myanmar iyo Ukraine, iyo sidoo kale Soomaaliya iyo Yemen.
Khudbadda Erdoğan waxay si weyn ugu wajahneyd xaaladda Gaza iyo waxa uu ku tilmaamay fashilka nidaamka caalamiga ah ee wax looga qabanayo colaadaha.
Wuxuu sheegay in Qaramada Midoobay, oo 81 sano ka hor loo dhisay ilaalinta nabadda iyo amniga caalamka, ay ku guuldarreysatay inay si wax-ku-ool ah uga jawaabto qaar ka mid ah colaadaha waaweyn ee dunida.
Falastiin iyo Gaza
Erdoğan wuxuu khudbaddiisa qayb weyn uga hadlay Gaza, isagoo sheegay in inkastoo uu jiro heshiis xabbad-joojin ah, haddana ay weli socdaan dhimasho iyo dhibaatooyin bani’aadantinimo.
Wuxuu sheegay in in ka badan 1,300 qof oo rayid ah lagu dilay Gaza tan iyo markii xabbad-joojinta la bilaabay, isagoo sidoo kale ku eedeeyay Israel inay sii waddo weerarrada Gaza iyo Daanta Galbeed.
Hadalladaas waa mowqifka Madaxweynaha Türkiye, halka Israel ay diiddo eedeymaha noocaas ah.
Erdoğan wuxuu sidoo kale ka hadlay maqnaanshaha Madaxweynaha Falastiin Mahmoud Abbas, isagoo sheegay in Abbas uusan laba sano oo xiriir ah ka qaybgelin shirka Golaha Guud, kaddib markii Mareykanku u diiday inuu helo fiisaha gelitaanka.
Erdoğan wuxuu sheegay in Türkiye ay sii wadi doonto inay madasha Qaramada Midoobay kaga hadasho qaddiyadda Falastiin.
Wuxuu ugu baaqay dalalka aan weli aqoonsan Dawladda Falastiin inay dib u eegaan mowqifkooda, isagoo ku celiyay taageerada Türkiye ee dowlad Falastiini ah oo madax-bannaan.
Xaalada Suudaan iyo suudanta koonfureed.
Marka laga hadlayo Afrika, Erdoğan wuxuu xusay Suudaan iyo Darfur inuu ka mid yahay meelaha ay colaadaha iyo dhibaatada bani’aadantinimo ay aadka u saameeyeen shacabka.
Wuxuu guud ahaan sheegay in dagaallada ka socda Gaza, Ukraine, Myanmar, Darfur iyo meelo kale ay sababeen dhimasho iyo barakac aad u ballaaran.
Wuxuu arrinta Suudaan ku daray dooddiisa ku saabsan baahida loo qabo in bulshada caalamku si wax-ku-ool ah uga shaqeyso nabad iyo xal siyaasadee
d.Yemen iyo Bariga DhexeErdoğan wuxuu sidoo kale khudbaddiisa ku xusay xaaladda Bariga Dhexe iyo colaadaha ka socda gobolka, isagoo ku baaqay in xalalka dhibaatooyinka gobolka ay door weyn ku yeeshaan dalalka gobolka laftooda.
Wuxuu sheegay in Türkiye ay doonayso in dalalka gobolka ay si wadajir ah uga shaqeeyaan xalalka amni iyo siyaasadeed, halkii xalalka lagu soo rogi lahaa dibadda.
Xaalada Soomaaliya guulaha iyo horumarada dhanka waxbarashada gargaarka caafimaadka iyo dhanka kaabayaasha dhanka dhaqaalaha guud wadanka. Iyo sidoo wuxu madaxda soomaalidda ka codsay in doorasho la isla ogolyahay la qabto inta aan fargelin shisheeye soo fara grlinin.
Madaxweynaha Türkiye wuxuu sidoo kale Soomaaliya ku xusay aragtidiisa ku saabsan xiriirka Türkiye iyo qaaradda Afrika iyo baahida loo qabo in xalalka dhibaatooyinka gobolka ay ku dhisnaadaan rabitaanka iyo duruufaha dalalka ay khuseeyaan.
Khudbaddiisa wuxuu si guud u adkeeyay in Afrika ay u baahan tahay matalaad iyo cod xooggan oo ka muuqda nidaamka go’aan-qaadashada caalamka.
Qoraal uu isla maalintaas u qoray Bloomberg ayuu ku sheegay in Afrika ay leedahay awood iyo muhiimad sii kordheysa, isla markaana dalalka soo koraya ay tahay in ay si weyn uga qaybqaataan go’aannada caalamiga ah.
Myanmar
Erdoğan wuxuu Myanmar ku daray meelaha uu sheegay inay ka jiraan colaado iyo dhibaatooyin bani’aadantinimo oo caalami ah.
Wuxuu xaaladda Myanmar ku xusay xaaladaha kale ee dunida ka jira ee muujinaya baahida loo qabo in Qaramada Midoobay ay hesho awood iyo nidaam wax-ku-ool ah oo wax looga qabto khilaafaadka.
Qubrus iyo Waqooyiga QubrusMid ka mid ah qodobbada ugu muhiimsan ee khudbadda Erdoğan wuxuu ahaa Qubrus.
Erdoğan wuxuu dalbaday in bulshada caalamku aqoonsato waxa uu ku tilmaamay “sinnaanta madaxbannaanida iyo maqaamka caalamiga ah ee dadka Qubrus-ta Turkiga ah.”
Wuxuu ugu baaqay dalalka caalamka inay la sameystaan xiriir siyaasadeed, diblomaasiyadeed iyo dhaqaale Jamhuuriyadda Turkiga ee Waqooyiga Qubrus (TRNC).
Mowqifkan ayaa ka duwan siyaasadda caalamka ee hadda jirta, maadaama Jamhuuriyadda Qubrus ay tahay dowlad caalami ahaan la aqoonsan yahay, halka maamulka waqooyiga Qubrus uu aqoonsi rasmi ah ka heysto Türkiye oo keliya.
Erdoğan sidoo kale wuxuu sheegay in khilaafaadka ka jira Badda Aegean iyo bariga Mediterranean-ka lagu xalliyo xiriir wanaagsan oo derisnimo iyo waafaqsanaanta sharciga caalamiga ah.
Wuxuu soo jeediyay in la qabto shir ku saabsan Bariga Mediterranean-ka oo ay ka qaybqaataan dhinacyada gobolka.Horumarka Türkiye iyo doorka caalamiga ah
Erdoğan wuxuu khudbaddiisa iyo hadalladii uu New York ka jeediyey ku adkeeyay in Türkiye ay sii waddo inay noqoto dal leh xiriirro siyaasadeed, dhaqaale iyo diblomaasiyadeed oo kala duwan.
Isla booqashadiisa New York, wuxuu ka hadlay xiriirka Türkiye iyo Mareykanka, isagoo sheegay in labada dal ay gaareen horumar dhinacyo badan ah.
Wuxuu sheegay in ganacsiga labada dal uu 2025 dhaafay $38 bilyan, halka siddeeddii bilood ee ugu horreysay 2026 uu gaaray $28 bilyan.
Erdoğan wuxuu sheegay in labada dal ay hiigsanayaan in ganacsiga labada dhinac uu gaaro $100 bilyan.
Dib-u-habeynta Qaramada MidoobayQodobka kale ee weyn wuxuu ahaa baaqa Erdoğan ee ah in dib loo habeeyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Erdoğan wuxuu ku doodaya in awoodda go’aan-qaadashada caalamka aan lagu koobin shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka. Qoraal uu isla maalintaas ku daabacay Bloomberg ayuu ku soo jeediyay in meesha laga saaro xubinnimada joogtada ah iyo awoodda veto-ga, iyadoo xubnaha Golaha Ammaanka lagu dooranayo muddooyin cayiman oo wareeg ah.
Aragtidiisa waxaa saldhig u ahaa fikradda uu muddo dheer ku celcelinayay ee ah “Dunidu way ka weyn tahay shanta”, taas oo tilmaamaysa in dalalka kale iyo gaar ahaan dalalka soo koraya ay helaan cod dheeraad ah.
Khudbadda Erdoğan ee New York waxay isku xirtay saddex arrimood oo waaweyn: xaaladda Gaza iyo Falastiin, colaadaha ka socda meelo kala duwan oo dunida ah, iyo baaq ku saabsan in la beddelo nidaamka go’aan-qaadashada Qaramada Midoobay.
Soomaaliya, Suudaan, Yemen iyo Myanmar wuxuu ku xusay isagoo qayb ka dhigaya doodda guud ee ku saabsan colaadaha iyo baahida xalal siyaasadeed iyo bani’aadantinimo.
Qubrusse wuxuu si gaar ah uga hadlay isagoo dalbaday in dadka Qubrus-ta Turkiga ah loo aqoonsado maqaam siyaasadeed iyo mid caalami ah oo siman.
Dhanka Türkiye, wuxuu soo bandhigay sawir muujinaya dal isku dayaya inuu isku mar xoojiyo xiriirrada dhaqaale iyo diblomaasiyadeed, gaar ahaan Afrika, Aasiya, Bariga Dhexe, Yurub iyo Mareykanka, iyadoo Ankara ay doonayso door muuqda oo dhexdhexaadin iyo diblomaasiyadeed ah.
