WARARKA MAANTA

inaalilaahi wainna ileeyhi raajicuun

waxaan ugu tacsiyeynayaa ehelka, qaraabada iyo guud ahaan shacabka soomaaliyeed geerida naxdinta leh ee ku timid rabbi hau-naxaristee Haaji Aadan Abdulaahi oo ku geeriyooday magaalada Nairobi ee dalka Kenya.

Marxuum Xaaji Aadan wuxuu ahaa samafale iyo ganacsade caan ka ahaa ka shaqeynta horumarinta iyo garab istaagga bulshada, gaar ahaan deegaanada Koonfur Galbeed. Wuxuu door muuqda ka qaatay caawinta dadka masaakiinta ah, agoonta iyo qoysaska danyarta ah.

waxaan Alle uweydiinayaa in hoygiisa uu ka yeelo janatul firdowsa ehelka, qaraabada iyo guud ahaan shacabka soomaaliyeedna samir iyo iiman.

Aamiin Aamiin

Hay’adda Dowladda Iiraan u qaabilsan la dagaalanka burcadda dhinaca Internet-ka ayaa dagaal toos ah kula jirta kooxo weerar dhinaca mareegtaas ka weeraray Wakaaladda Wararka ee IRNA oo macluumaadka Dowladda soo gudbinaysa.

Warar been abuur ah oo ka dhan ah Madaxda Dalka Iiraan ayay baahinayaan kooxahaas waxaa kamid ah in uu dhaawac soo gaaray Madaxweynaha Dalkaas, waxaana socda dedaal xooggan oo Tehran ay isaga difaacayso arrintaan.

Culayska ayaa u muuqda in uu u weerday dhinaca Israa’iil oo magaalooyin badan oo dhaca waqooyiga dhulka ay xoogga ku haysato ay ku dhaceen gantaallo culus oo dhinaca Iiraan ka yimid halka Tel aviv iyo meelo kale laga maqlayo digniinta weerarrada.

Hay’adda Ilaalinta Amniga Internet-ka ee Itoobiya (INSA) ayaa soosaartay digniin la xiriirta suuragalnimada burcad dhac u gaysan karta Koontooyin WhatsApp inta lagu guda jira Doorashada Jiilka 7aad ee Baarlamaaniga ah ee Dalkaas.

Bayaan kasoo baxay INSA ayaa lagu sheegay in kooxahaan ay ka faa’iidaysan karaan mashquulka Doorashooyinka sidaas awgeed ay ka digayso in laga feejignaado iyagana dhankooda ay dedaal xooggan gelinayaan arrintaas.

Dadka sida gaarka ah ee loo beegsan karo ayaa lagu sheegay in ay kamid yihiin Saraakiil Dowladeed, Arday Dibadda ku nool, Dad dhigta Waxbarashada Online-ka ah iyo shaqsiyaadka caanka ah baraha Bulshada sida bayaanka lagu xusay.

Hay’adda ilaalinta Amniga Internet-ka Itoobiya ee INSA ayaa tusaale usoo qaadatay waxyaabaha dadka lagu dhici karo iyada oo xustay in qofka loo dirayo Linki ama lifaaq lagu sheegayo macluumaad uu u baahan yahay oo  haddii uu gujiyo sidaas looga jabsanayo.

Sidoo kale waxa ay hay’adddu tusaale usoo qaadatay in qof weliba loo diri karo ereyadaan oo haddii qofku raaco la jabsan karo akoonkiisa WhatsApp sida “Ku muuji taageerrada Xisbigeenna adiga oo gujinaya linkigaan” ama “kusoo biir kooxda olaha Doorashada”.

Itoobiya ayaa ku howlan Doorashada Xubnaha Baarlamaanka oo 547 Mudane waxa uu ka imaanaya Ismaamullada kala duwan ee Dalkaas, waxaa socda olole xooggan oo ay wadaan Xisbiyada Siyaasadda iyo shaqsiyaadka u hardamaya helista Kuraastaas.

Xildhibaannada Labada Aqal ee Baarlamaanka 11aad ee Soomaaliya ayaa lagu wadaa in ay u codeeyaan cutubyada ugu danbeeya ee Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Dalka oo dooddooda lasoo gabagabeeyay maalin kahor.

Baarlamaanka oo lagu wado in uu fasax galo inta lagu guda jiro Bisha Barakaysan ee Ramadaan ayaa la sheegay in kahor fasaxaas in uu u codaynayo cutubyada ka dhiman Dastuurka Dalka ee aqrinta iyo doodda la marsiiyay fadhiyadii lasoo dhaafay.

Sida ay Mustaqbal u sheegeen ilo kala duwan, Guddoonka Baarlamaanka Federaalka ayaa marka uu codayntaas helo kaddib waxa uu Xildhibaannada iyo senatarrada siinayaa fasaxa Ramadaanka iyo maalmaha ciiddul-Fitriga.

Qabyotirka Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Dalka oo muddo qaadatay waxaa howshaas kasoo shaqeeyay Guddiyo loo xilsaaray oo isugu jira mid madaxabannaan iyo kan Baarlamaanka, doodo kala duwan ayaa lasoo geliyay iyada oo ugu danbayn Aqalka Baarlamaanka la geeyay.

Inkasta oo ay jiraan Xildhibaanno & Senatarro mucaaradsan howshaan laga wado Dastuurka Dalka isla markaana buuq ay ka sameeyay fadhiyo hore looga ganaaxay dhowr kulan balse ma u joogsan Dastuurka la dhex geeyo Baarlamaanka kana doodaan.

Dhowr dal ayaa qaatay go’aan culus oo la xiriira in muwaadiniintooda ka joojiyeen in ay u safraan Dalka Iiraan maadaama ay jirto cabsi la xiriirta duullaanka Maraykanka iyo xulafadiisa Israa’iil ay la damacsan yihiin Dalkaas.

Dowladaha Go’aankaan qaatay waxaa kamid ah Ingiriiska, Maraykanka, Canada, Shiinaha, Hindiya iyo kuwo kale kuwaas oo dadkooda ugu baaqay in si kooban ay uga joogsadaan u safarka Iiraan iyo in ay xitaa u dhawaadaan.

Waxa ay Dowladahaas sheegeen in ay diyaariyeen hannaan lagu badbaadinayo dadka ku sugan Iiraan ama ku dhow kahor inta uusan dagaalka billaaban, tani waa digniin culus waana calaamad muujinaysa in Xulufada Trump ay weerar ku yihiin Tehran.

Dhanka kale, Maraykanka oo dareensan in Iiraan ay beegsan karto dhinaca Israa’iil ayaa shaqaalihiisa iyo muwaadiniintiisa kala baxay Tel Aviv, warar soo baxaya ayaa sheegaya in tani ay cabsi kale ku beertay qoysaska Yuhuudda ah ee la beegsan karo.

Iiraan ayaa ku hanjabtay dagaal ku faafa meelo kala duwan oo caalamka ah waa haddii Maraykanka iyo xulufadiisa Israa’iil ay weerar ku qaadaan Dalkaas, Tehran ayaa Qaramada Midoobay u gudbisay warqad ay ku sheegayso arrintaas.

Baydhabo – Xaaji Maxamed ayaa booyad biyo ah u sadaqeeyay waalidkiis oo dhintay, iyadoo deeqdaas la gaarsiiyay barakacayaasha ku nool kaamka Xanaano 3 ee duleedka magaalada Baydhabo.

Booyadda biyaha ayaa loo soo wakiishay Ururka Garab Walaal, kuwaas oo ka shaqeeyay gaarsiinta iyo hubinta in biyaha ay si siman ku gaaraan qoysaska baahida weyn u qaba. Deeqdan ayaa timid xilli ay ka jirto Baydhabo biyo la’aan daran oo si gaar ah u saameysay barakacayaasha ku nool kaamamka magaalada.

Intii ay socotay wareejinta biyaha, waxaa goobta ka hadlay guddoomiyaha Ururka Garab Walaal, Saliima Sheekh Shuceyb, oo ka mahadcelisay camalka sadaqada ah ee uu sameeyay Xaaji Maxamed. Waxay sheegtay in biyahan ay wax weyn ka tari doonaan baahida degdegga ah ee heysata qoysaska danyarta ah, isla markaana ay urur ahaan sii wadi doonaan dadaallada samafalka ee lagu garab istaagayo bulshada nugul.

Sidoo kale, xubin ka tirsan Ururka Garab Walaal oo halkaas ka hadlay ayaa ku booriyay bulshada kale ee wax heysa inay ka qeyb qaataan gurmadka loo fidinayo barakacayaasha, maadaama xaaladda biyo la’aaneed ay weli taagan tahay.

Qoysaska ka faa’iideystay deeqdan ayaa muujiyay mahadnaq iyo farxad, iyagoo tilmaamay in booyaddan biyaha ay ka yareyneyso culayskii ka haystay dhinaca helitaanka biyo nadiif ah.

Ugu dambeyn, deeqdan ayaa noqotay mid muujinaysa isku duubni iyo is-garab istaag bulsho, iyadoo la rajeynayo in dadaallada noocan oo kale ah ay sii socon doonaan si loo yareeyo dhibaatada ka jirta kaamamka barakacayaasha ee Baydhabo.

Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa la sheegay in 4 qodob ay ka codsanayaan Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu hirgeliyo kahor inta aan la gaarin 15ka May 2026 oo ku siman muddo xileedkiisa dastuuriga ah.

4ta qodob ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ay ka codsanayaan maanta Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waa

1-Qabashada doorashada Dowlad Gobaleeeyada Galmudug, Hirshabeelle iyo Koofur Galbeed.

Tani waxa ay hormuud u tahay in marka hore sharciyad dastuuri loo raadiyo Madaxweyneyaasha Saddexdaas Dowlad-Goboleed oo u dhow dhanka Dowladda Federaalka ee kala ah Galmudug, Hirshabeelle & Koofur Galbeed.

Waxa ay doonayaan in doorashooyin dadban lana mid ah kuwii ka dhacay Dowlad-Goboleedyada Puntland iyo Jubbaland in laga qabto Dhuusamareeb, Jowhar iyo Baydhabo si loo xaqiijiyo saddex maamul oo sharciyad haysta.

Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo xoogga saaraya in ay dhacdo Doorasho qof iyo cod ah ayaa la sheegay in uu hortaagan yahay doorasho dadban in ay ka dhacdo Galmudug, Hirshabeelle iyo Koofur Galbeed.

2- In laga heshiiyo nuuca doorasho ee Baarlamaanka & tan madaxweynaha Dalka.

Mucaaradka ayaa soo jeediyay inta uusan dhammaan muddo xileedka Baarlamaanka 11aad oo ku siman April 2026 in laga heshiiyo qaabka doorashadoodu noqon doonto.

Waxa uu Mucaaradku soo jeediyay in dib loogu laabto Doorashadii dadbanayd ee lagu soo doortay isla Baarlamaankaan sanadkii 2022, taasi oo isugu jirtay in Golaha Shacabka ay soo doortaan ergo lasoo xulay halka Senatarrada aqalka sare ay soo doortaan Dowlad-Goboleedayda.

Mucaaradka ayaa ka siman in la kordhiyo ergada wax dooranaysa si aysan u dhicin doorasho xuluasho ah sida tii dhacday Xiligii uu talada hayay Madaxweynihii 9aad ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo raad aan la mahdin reebtay.

3-In lagu dhaqmo dastuurkii 2012.

Halkaan marka la eego waa meesha ugu adag ee buundooyinka ku horgudban yihiin maadaama mucaaradka uu Madaxweyne Xasan Sheekh ka codsanayo in lagu dhaqmo dastuurkii KMG ahaa ee la meermariyay sanadkii 2012 iyada oo la laalayo qodobada cusub ee wax ka baddelka lagu sameeyay.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa horay u sheegay in waqti iyo dhaqaale lagu bixiyay wax ka baddelka Dastuurka Dalka sidaas awgeedna soo jeediyay in miiska lasoo dhigi karo qodobada qaar si markale looga doodo.

4-Dhisidda Guddi si hufan uga shaqeeya doorashada lagu heshiiyo.

Tani waa soo jeedinta ugu wayn ee Mucaaradka, waxa uu masaafo fog ka dheeraanayaa in guddiga maamuli doonna doorashada waa haddii heshiis laga gaaro qodobada ka horreeya in uu noqdo mid ay kalsooni buuxda ku qabi karaan xubnahaan.

Xubno katirsan Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa Mustaqbal u sheegay in sababta shalay baajisay shirka ay la lahaayeen Madxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay tahay kaddib markii Madaxweynuhu uu diiday guddi loo diray Jimcihii oo si gaar ah ula kulmi rabay balse uu u sheegay in fadhiga guud uu guddigaas dhex keenno waxyaabaha uu xambaarsan yahay.

Haddaba, suuragal ma tahay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu si dhammaystiran u aqbalo afarta codsi ee Mucaaradka wato?

Wasiirka Wasaaradda Batroolka iyo Macdanta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed ayaa sheegay in Rajada keliya ay Soomaaliya qabto ay tahay in ay lasoo baxdo Batroolkeeda si ay uga faa’iidaysato si lamid ah dalalka kala duwan ee Caalamka.

Daahir Shire ayaa sheegay in muddo dheer laga soo shaqaynayay sharciyada iyo sahminta Batroolka Soomaaliya, waxa uu carrabka ku adkeeyay in dhul baaxad wayn la sahmiyay kaas oo rajo wayn geliyay ummadda Soomaaliyeed sida uu hadalka u dhigay.

Wasiir Daahir ayaa intaas ku daray in shuruucdii Baydhabo lagu gaaray looga heshiiyay qaybsiga faa’iidada ka imaanaysa Batroolka Soomaaliya, taasina ay fududaysay in la guda galo howsha sahminta ah ee lagu gaaray heer loogu diyaargaroobayo qodista shidaalka Dalka.

“Isha keliya ee Rajada Soomaaliya ay qabto waa in Batroolkeeda lasoo baxdo, heerar kala duwan ayuu soo maray shuruucda Batroolka Soomaaliya, Markabka qodoya Shidaalka waxa uu kamid yahay kuwa ugu casrisan ee xiligaan jooga” Ayuu yiri Wasiirka Wasaaradda Batroolka iyo Macdanta XFS, Daahir Shire Maxamed

Muddo ayuu sheegay in la hadal hayay baarista lagu sahminayo batroolka Soomaaliya oo ugu dambayn lagu guulaystay haatan waxa dhiman uu yahay sidii loosoo saari lahaa iyada oo arrintaas xoogga ay saartay Dowladda Turkiga oo heshiisyo kala duwan kula jirto Soomaaliya.

“Haddii la joogi jiray waala sahminaa, maanta waxaa la taagan yahay waala qodaa Batroolka Soomaaliya, Dhabbaha Barwaaqada ayaa lugaha saarnay waana gaaraynaa insha allaah, Soomaali mid ah aan samayno” Sidaasi waxaa hadalkiisa sii raaciyay, Wasiirka Wasaaradda Batroolka & Macdanta XFS, Daahir Shire Maxamed.

Dhowaan Dalka Turkiga waxaa kasoo ambabaxay Markab soosaaraya Shidaalka Soomaaliya, waxa uu safarkiisa dhinaca Badda uu qaadanayaa ilaa 45 cisho, waxaa kasoo hormaray qalabka kale ee muhiimka u ah amnigiisa iyo fududaynta shaqadaas uu qabanayo.

waxaa Madaxtooyada Soomaaliya goordhaw gaaray xubnaha Mucaaradka ee Dowladda Federaalka ay wadahadlayaan iyada oo maanta diiradda la saarayo qodobo ay wadatashi kasoo sameeyeen saacadihii lasoo dhaafay.

Wadahadalkaan waxaa diiradda lagu saarayaa arrimaha Siyaasadda, Doorashooyinka, Dastuurka iyo kuwo kale waana kuwa loo arko in ay dood badan dhallin karaa maadaama Dowladda Federaalka & Mucaaradka ay ka kala joogaan labo daraf.

Shirkaan waxa uu kulamadii hore uga duwan yahay marka qodob culus la hordhigo dhinac kamid ah dhinacyada wadahadlaya waxa uu madasha ka sheegaa in uu waqti qaadanayo kana soo tashanayo dibna ugu soo celin doonno.

La soco wixii kasoo kordha

Madaxweynaha Dowlad-Goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa soo jeediyay in xoogga la saaro sidii heshiis loo gaari lahaa si loo gaaro danta Dalka oo ah in uu dunida inteeda kale wax la qaybsado sida uu hadalka u dhigay.

“In la heshiiyo ayay Danta Dalkaan ku jirtaa, runtii annagu dhab buu naga yahay heshiisku, Dalkaan in uusan culays kale sii fuulin baa na damqaysa” Sidaasi waxaa yiri, Madaxweynaha Dowlad-Goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni.

Waxa uu soo hadal qaaday Madaxda Dowlad-Goboleedyada sababta ay labada dhinac u kala noqdeen Madaxda Dowlad-Goboleedyada Galmudug, Hir-Shabeelle iyo Koofur Galbeed, waxa uu si toos ah ugu sheegay in ay qabsadaan doorasho maadaama muddo xileedkoodu dhammaaday.

“Galmudug, Hir-Shabeelle & Koofur Galbeed waqtiga wuu ku dhammaaday waa in ay doorashada qabsadaan, runtii Madaxweyneyaasha hadda jooga ee xilku ka dhammaada taariikh adag baa haysata, labo heer ayaan kala noqonay oo aniga waala isoo doortay halka iyaguna ay ku joogaan doorasho la’aan” Ayuu yiri, MW DG Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni.

Saddexda Dowlad-Goboleed ee Madaxweyne Deni uu soo hadal qaaday weli kama hadlin fariinta uga timid Madaxweynaha Dowlad-Goboleedka Puntland, waxaana lagu wadaa in ay jawaab kasoo saaraan arrintaan.