WARARKA MAANTA

Waxaa maanta lagu wadaa in magaalada Muqdisho uu ka furmo Shirka Madasha Wadatashiga Qaran oo ay ka qeyb galayaan Dowladda Federaalka, Dowlad Goboleedyada qaar, iyo Maamulka Gobolka Banaadir.Shirka oo uu guddoominayo Madaxweynaha Dowladda Federaalka, Xasan Shiikh Maxamuud, ayaa diiradda lagu saari doonaa arrimo muhiim ah oo la xiriira amniga dalka iyo qorshaha doorashooyinka.Wararka la helayo ayaa sheegaya in madax ka tirsan Dowlad Goboleedyada ay durbaba soo gaareen caasimadda si ay uga qeybgalaan shirka.Qodobbada ugu muhiimsan ee la filayo in laga doodo waxaa ka mid ah dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo qabanqaabada doorashooyinka golaha deegaanka oo loo qorsheeyay dhammaadka bisha Juun ee soo socota.Shirka ayaan waxaa ka maqnaan doona madaxda Puntland iyo Jubbaland, inkasta oo markan si rasmi ah loogu casuumay Maamulka SSC-Khaatumo.Waxaa la filayaa in gabagabada shirka laga soo saaro war murtiyeed rasmi ah oo lagu muujin doono waxyaabaha lagu heshiiyay iyo jiheynta Doorashada.

Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka ayaa maanta lagu wadaa inuu ka furmo magaalada Muqdisho,, xili madaxda maamul goboleedyada qaar aysan imaan magaalada Muqdisho.

Shirkan oo muhiim u ah arrimaha siyaasadda, amniga, iyo heshiisyada federaalka ayaa la filayaa in looga doodo qodobo muhiim ah oo saameynaya mustaqbalka dalka, balse shirkan ayaa wajahaya caqabado la xiriira ka qayb-gal la’aanta qaar ka mid ah madaxda dowlad goboleedyada.

Madaxda dowlad goboleedyada Koofur Galbeed, Hirshabelle, iyo Galmudug ayaan weli imaan magaalada Muqdisho, inkastoo suurtagal ay tahay in maanta ay soo gaaraan magaalada Muqdisho, wararka qaar ayaa waxaa ay sheegayaan in ay jiraan khilaafaad gudaha ah iyo cabashooyin la xiriira hab-maamulka shirka.

Sidoo kale, Jubbaland iyo Puntland Ayaan ka qeyb geli doonin shirka, Labadan dowlad goboleed ayaa horey u muujiyay dhaliilo ku aaddan qaabka ay dowladda federaalku u maareyneyso wadatashiga iyo wada-xaajoodka arrimaha masiiriga ah ee dalka.

Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka waxaa la filayaa in lagu gorfeyno qodobo dhowr ah oo ay ka mid yihiin:

Hannaanka doorashooyinka ee 2026, iyo heshiis laga gaaro nidaamka doorashooyinka.

Dib u eegista dastuurka ku meel gaarka ah, si loo helo dastuur dhammeystiran oo lagu heshiiyo.

Arrimaha amniga iyo la dagaallanka argagixisada, gaar ahaan howlgalada ka socda gobollada bartamaha iyo koonfureed ee dalka.

Xoojinta xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad goboleedyada, iyo xal u helidda is-marin-waaga siyaasadeed.

Ka maqnaanshaha Jubbaland iyo Puntland, ayaa shirka ku yeelan kara saameyn weyn. Waxaa laga cabsi qabaa in go’aamada ka soo baxa aanay noqon kuwa mideysan oo ay qeybaha qaarba u arki karaan kuwo aan matalin danahooda. Taasi waxay dhaawici kartaa midnimada siyaasadeed ee dalka iyo kalsoonida lagu qabo hab-raaca wada-tashiga federaalka.
Beesha Caalamka ayaa iskudayday dadaalo lagu doonayo in Madasha shirka uu noqdo mid lo dhanyahay oo ay soo xadiraan maamulada maqan.

Ciidanka Booliska Puntland, gaar ahaan Taliska Qeybta Booliska Gobolka Nugaal, ayaa xaqiijiyey in laamaha amniga ay ku guuleysteen in gacanta lagu soo dhigo labo eedeysane oo loo haysto dil ka dhacay magaalada Garoowe habeenkii xalay.

Falkaan dilka ah ayaa dhacay abbaare 2:00 habeenimo, bannaanka hore ee Hotel ku yaala Garoowe, waxaana lagu dilay laba ruux oo midkood uu ahaa waardiye ka tirsanaa shaqaalaha hotelka. Dabley hubeysan ayaa falkan geystay kadibna ka baxsaday goobta.Ciidanka Booliska oo kaashanaya Laanta Dambi-baarista (CID) ee Gobolka Nugaal ayaa isla markiiba bilaabay howlgallo baaris iyo raadraac ah. Natiijada baaritaankaasi ayaa keentay in la qabto labo ruux oo hadda loo haysto falkaasi, kuwaas oo ku jira gacanta CID-da, iyadoo baaritaanka rasmiga ah uu ku socdo.

Ciidanka Booliska Puntland wuxuu shacabka ugu baaqayaa in ay si buuxda ula shaqeeyaan laamaha amniga, gaar ahaan marka ay jiraan dhacdooyin culus oo sidaan oo kale ah, si loo sugo amniga iyo xasiloonida guud ee dalka.

WMN-Waxaa meel dhammaad ah mareysa sahmintii Turkigu ka waday biyaha Soomaaliya, sida laga soo xigtay Ilo xog ogaal ah oo ka tirsan Dowladda Turkiga.

Sida xog rasmi ah lagu helay, Turkigu wuxuu sahmin ku sameeyay saddex ceel oo ku yaalla biyaha Soomaaliya, labo kamid ahna baaritaankooda waa la soo afjaray, halka ceelkii saddexaad uu haatan si buuxda uga socdo badda Soomaaliya.

Waxaa la filayaa in howsha ceelkaas saddexaad la dhameystiro bisha sideedaad ee sanadkan.

Warbixinaha horudhaca ah ayaa muujinaya in illaa 90% sahminta la sameeyay ay tilmaamayso jiritaanka gaas ganacsi ahaan faa’iido leh oo ku jira ceelasha.

Waxaa suurtagal ah in halkii ceel laga helo illaa 10 bilyan oo fuusto oo gaas dabiici ah, taas oo Soomaaliya gelin karta liiska dalalka ugu qanisan khayraadka dabiiciga ah ee qaaradda Afrika.

Si kastaba ha ahaatee, nooca gaaska lama xaqiijin karo ilaa laga gaaro natiijada rasmiga ah iyo soo bandhigida qiimeynta sheybaar ee xogta 3D.

Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya waxay soo saartay qoraal ay ku bogaadisay dagaalkii shalay ka dhacay gobolka Hiiraan, kaasoo ay sheegtay inay khasaaro ku gaarsiisay Al-Shabaab.

Macwiisleyda oo gacan ka helaya Ciidamada Qalabka Sida ayaa kahor tagay weerarro ay galinkii dambe ee shalay xoogaga Al-Shabaab kusoo qaadeen deegaannada Muqliga Cali, Ceelhareeri, Hareeri Madoobe, iyo Garas-Magan oo dhammaantood ka tirsan gobolka Hiiraan ee Dowlad Gobaleedka Hirshabeelle.

Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika ayaa si rasmi ah u ansixiyay in waddamada Jabuuti, Masar, Itoobiya, Kenya, iyo Uganda ay noqdaan dalalka rasmiga ah ee ciidamo u dira hawlgalka cusub ee nabad-ilaalinta Soomaaliya oo lagu magacaabo AUSSOM (African Union Support and Stabilization Mission in Somalia).

War-murtiyeed rasmi ah oo kasoo baxay golaha ayaa lagu sheegay in hawlgalka AUSSOM uu ka koobnaan doono ilaa 12,000 oo askari, kuwaasoo ka qeyb qaadan doona sugidda amniga Soomaaliya, gaar ahaan dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacida.

Tirada ciidanka ee dal walba ku darsanayo ayaa lagu faahfaahiyay sida tan:

Uganda: 4,500 askari
Itoobiya: 2,500 askari
Kenya: 1,410 askari
Jabuuti: 1,520 askari
Masar: 1,091 askari

Golaha Nabadda iyo Amniga ayaa mar kale muujiyay taageeradooda buuxda ee go’aannadii dhawaan kasoo baxay Guddiga Isku-dubaridka Hawlgallada Soomaaliya (SOCC), iyagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda istiraatiijiyadeed ee AUSSOM u leeyahay dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ee lagula dagaallamayo Al-Shabaab.

Si kastaba ha ahaatee, goluhu wuxuu si weyn uga walaacsan yahay caqabadaha dhanka dhaqaalaha iyo agabka ah ee horeyba u saameeyay waxtarka hawlgalka.

Waxay ugu baaqeen waddamada xubnaha ka ah Midowga Afrika, saaxiibada caalamiga ah iyo hay’adaha deeq-bixiyeyaasha in si degdeg ah loo kiciyo taageerada dhaqaale iyo midda farsamo ee lagu guuleysan karo howlgalka AUSSOM.

War-murtiyeedku wuxuu xusay muhiimadda ay leedahay in la helo taageero joogto ah oo caalami ah, si loo xoojiyo dadaallada Soomaaliya ay ku sugayso xasilloonida iyo la-dagaallanka argagixisada.

Ansixinta rasmiga ah ee shanta waddan ee ciidanka geynaya ayaa ah tallaabo muhiim u ah dhismaha hawlgalka AUSSOM, kaas oo lagu beddelayo ATMIS dhammaadka sanadka 2025, si loo hirgeliyo qorshaha amniga ee ay Soomaaliya hormuudka ka tahay.

Wararka ka imaanaya buuralayda Calmiskaad ee gobolka Bari ayaa sheegaya in maleeshiyaadka Daacish ay weerar ku bilowday qaraxyo ku qaaday saldhiga ay ciidamada Puntland ku leeyihiin deegaanka Dasaan ee Gobolkaasi.

Guutada labaad ee ciidamada difaaca dowladda Puntland ee ku sugan degaanka Dhasaan ayaa xalay fashiliyay weerar ay ciidamada ku soo qaadeen koox ka tirsan firxadka mileeshiyaadka ISIS.

Mileeshiyaadkii weerarka soo qaaday ayaa is qarxiyay ka hor inta aysan soo gaarin difaaca hore ee ciidanka, halka dhammaan intii kale ay ciidamadu toogasho ku dileen, sida ay xaqiijiyeen saraakiisha ciidamada.

“Tiro kamid ah argagixisada ayaa is qarxiyay ka hor inta aysan soo gaarin difaacyadii hore ee ciidamada, waxaana ciidamadu toogasho ku dileen dhammaan intii soo hartay oo isku dayay in ay weerar toosa fuliyaan, kuwaasi oo meydadkooda la soo bandhigayo markii waagu baryo” sida uu xaqiijiyay sarkaal ka tirsan guutada labaad ee ciidamada difaaca Puntland ee ku sugan Dhasaan.

Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe), ayaa maanta dib ugu soo laabtay magaalada Kismaayo, kadib safar uu maalmahan ugu maqnaa dalka dibaddiisa.

Madaxweynaha ayaa si diirran loogu soo dhaweeyay garoonka diyaaradaha Kismaayo oo ah caasimadda ku-meel-gaarka ah ee Jubbaland.

Soo laabashada madaxweynaha ayaa ku soo aadaysa xilli qeybo kamid ah Jubbaland aysan si buuxda u shaqeynaynin garoomada diyaaradaha, taasoo sababtay caqabado weyn oo saameeyay shacabka iyo isu socodka gudaha maamulkaasi, Inkastoo aan faahfaahin rasmi ah laga helin ajandaha safarka Madaxweynaha ee dibadda, haddana wararka ayaa sheegaya in madaxweyne Axmed Madoobe uu kulamo la qaatay xubnha Beesha Caalamka.

Waxaa sii xoogeysanaya khilaafka u dhexeeya maamulka Jubbaland iyo dowladda Federaalka Soomaaliya.

Lama oga in Axmed madoobe uu ka qeyb gali doono shirka golaha wadatashiga Qaranka iyo in kale.

Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamsa Cabdi Barre, ayaa maanta si rasmi ah xilka ugu kala wareejiyay Wasiirka Cusub ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah,  Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay, iyo Wasiirkii hore, Axmed Macallin Fiqi.

Munaasabadda xil wareejinta ayaa lagu qabtay xarunta Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee magaalada Muqdisho, waxaana ka qeyb galay mas’uuliyiin ka tirsan labada gole ee dowladda, diblomaasiyiin, shaqaalaha Wasaaradda iyo marti sharaf kale.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa bogaadiyay doorkii uu Wasiirkii hore ka qaatay diblomaasiyadda Soomaaliya mudadii uu xilka hayay, isagoo sidoo kale u rajeeyay guul iyo horumar Wasiirka cusub ee xilka la wareegay. “Waxaan rajeynayaa in Wasiirka cusub uu si hufan u sii amba-qaadi doono howlaha muhiimka ah ee wasaaraddan, gaar ahaan kobcinta xiriirka caalamiga ah iyo diblomaasiyadda Soomaaliya,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa.

Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay ayaa dhankiisa uga mahadceliyay kalsoonida lagu siiyay xilkan culus, isagoo ballan qaaday in uu mudnaanta siin doono horumarinta danaha diblomaasiyadeed ee dalka iyo ilaalinta xiriirka Soomaaliya la leedahay beesha caalamka.

Xil wareejintan ayaa imaneysa xilli ay muhiimad gaar ah leedahay dib-u-dhiska hay’adaha arrimaha dibadda iyo kor u qaadista matalaadda Soomaaliya ee caalamka.

Munaasabadda Maalinta Xorriyadda Saxaafadda Adduunka, ayaa Qaramada Midoobay ee Soomaaliya waxay maanta hoosta ka xariiqday muhiimadda ay leedahay helitaanka xogta iyo xaqiijinta badqabka suxufiyiinta.

“Warbaahinta madaxa-bannaan ee dhinacyada badan ayaa udub dhexaad u ah dowlad-wanaagga, iyadoo xorriyadda saxaafadda iyo helitaanka xogta ay awood u siinayaan muwaadiniinta inay gacan ka geystaan ​​horumarinta qaranka iyo inay la xisaabtamaan hay’adaha dowliga ah,” ayuu yiri Ergeyga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya, James Swan.

“Marka la eego kaaalinta muhiimka ah ee warbaahinta madaxa-bannaan iyadoo Soomaaliya ay dib u dhismayso oo ay horumarayso, saxafiyiintu waa inay si badqab ah u gutaan shaqadooda muhiimka ah iyagoo ay ka madax-banaan dhibaatayn iyo caga-juglayn,” ayuu raaciyay Md. Swan.

Golaha loo dhan yahay ee Qaramada Midoobay ayaa sanadkii 1993-kii ku dhawaaqay Maalinta Xorriyadda Saxaafadda Adduunka, iyadoo 3-da bisha Maajo loo asteeyay xuska sannad-guurada Bayaankii Windhoek, oo ahaa bayaan taariikhi ah oo ku saabsan xiriirka ka dhexeeya xorriyadda raadinta, gudbinta iyo helitaanka xogta iyo danta guud. 

Maalintanu waxa ay dowladaha xasuusinaysaa sida loogu baahan yahay inay ixtiraamaan ballanqaadyada ay u qaadeen xorriyadda saxaafadda, iyo weliba inay inay u dabbaaldegaaan mabaadi’da aasaasiga ah ee xorriyadda saxaafadda, ay qiimeeyaan xaaladda xorriyadda saxaafadda ee adduunka oo dhan, ay saxaafadda ka difaacaan weerarrada ka dhanka ah madax-bannaanidooda, iyo inay bogaadiyaan suxufiyiinta naftooda ku waayey iyagoo gudanaya waajibaadkooda shaqo.