Taliban-ka ayaa xusay shan sano oo ay awoodda Afghanistan hayeen, iyadoo magaalada Kabul lagu qabtay dhoolatus milatari oo ay kooxda ugu magac-dartay “Maalinta Guusha”, taas oo lagu xusay dib ula wareegistii Kabul 15-kii Agoosto 2021 kadib bixitaankii ciidamada Mareykanka iyo NATO.
Dhoolatuska ayaa ka dhacay meel ka baxsan safaaraddii hore ee Mareykanka ee Kabul, waxaana lagu soo bandhigay gaadiid gaashaaman iyo calamada Taliban.
Hoggaanka Taliban ayaa munaasabadda u adeegsaday inay ku muujiyaan in xukuumaddoodu gacanta ku hayso dalka, isla markaana ay soo celisay amniga iyo xasilloonida.
Xaaladda bani’aadannimo oo walaac laga muujinayo
Dabaaldegga ayaa kusoo beegmaya xilli hay’adaha gargaarka ay ka digayaan in Afghanistan ay wajahayo dhibaatooyin bani’aadannimo, dhaqaale iyo cimilo oo sii xoogeysanaya.
Abaaro, masiibooyin dabiici ah, saboolnimo iyo dhaqaale xumo ayaa culays weyn ku haya shacabka, iyadoo maalgelinta gargaarka caalamiga ah ay hoos u dhacday.
Hay’adda International Rescue Committee ayaa sheegtay in baahida bani’aadannimo ay si weyn u korortay tan iyo markii Taliban ay awoodda la wareegeen 2021.
Dhanka kale, hay’adaha Qaramada Midoobay ayaa ka digaya in yaraanta maalgelintu ay sii adkeyn karto xaaladda dadka nugul.
Haweenka iyo gabdhaha oo weli wajahaya xannibaado culus
Mid ka mid ah arrimaha ugu weyn ee beesha caalamku dhaliilsan tahay waa xaaladda haweenka iyo gabdhaha Afghanistan.
UNESCO waxay sheegtay in ku dhowaad 2.4 milyan oo gabdhood laga hor istaagay waxbarashada dugsiyada sare tan iyo markii Taliban ay xukunka qabteen.
Afghanistan ayaa sidaas ku noqotay dalka keliya ee dunida oo haweenka iyo gabdhaha si rasmi ah looga mamnuucay waxbarashada sare iyo jaamacadaha.
Warbixin ay dhawaan soo saartay UN Women ayaa sidoo kale sheegtay in ku dhowaad kala bar haweenka Afghanistan ay hadda guryahooda ka baxaan hal ama laba jeer oo keliya bishii, iyadoo xannibaadaha dhaqdhaqaaqa iyo shaqada ay sii adkeeyeen go’doomintooda bulshada.
Qaramada Midoobay waxay xannibaadahaas ku tilmaantay mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu daran ee xuquuqda haweenka ee dunida.
Taliban iyo beesha caalamka
Inkasta oo Taliban ay doonayaan in Afghanistan loo aqoonsado dowlad caadi ah oo xiriir buuxa la yeelata caalamka, haddana aqoonsiga caalamiga ah ayaa weli xaddidan.
Reuters waxay sheegtay in Ruushka uu yahay dalka kaliya ee si rasmi ah u aqoonsaday xukuumadda Taliban, halka dalal kale ay xiriirro diblomaasiyadeed iyo wada-hadallo la yeeshaan iyagoo aan si rasmi ah u aqoonsan.
Dhanka kale, Taliban waxay ku adkeysanayaan in nidaamka ay dhiseen uu yahay mid ku saleysan Shareecada Islaamka, ayna soo celiyeen amniga dalka.
Si kastaba, xuquuqda haweenka, waxbarashada gabdhaha, dhaqaalaha iyo xiriirka caalamiga ah ayaa weli ah caqabado waaweyn oo horyaalla xukuumadda Kabul.
Shan sano kadib markii Taliban ay dib ula wareegeen Afghanistan, kooxdu waxay muujinaysaa inay si adag u haysato awoodda dalka, iyadoo sanad-guuradii shanaad lagu xusay dhoolatusyo iyo dabaaldegyo. Balse xukunka oo sii jira iyo in Afghanistan ay hesho xasillooni waarta waa laba arrimood oo kala duwan.
Dhibaatada bani’aadannimo, dhaqaale xumo iyo gaar ahaan xannibaadaha ba’an ee lagu hayo haweenka iyo gabdhaha ayaa weli ah caqabado waaweyn oo horyaalla Taliban iyo shacabka Afghanistan.
Xigasho: Reuters
