Warar laga helayo ilo kala duwan ayaa sheegaya in xubno ka tirsan Al-Shabaab ay deegaanka Raar, oo qiyaastii 10 KM u jira degmada Buur Hakaba ee Gobolka Bay, ku afduubeen ku dhowaad 10 qof oo ka tirsanaa shaqaale hay’ad samafal.
Shaqaalaha la sheegay in la qafaashay ayaa xilliga dhacdadu dhacay ku guda jiray hawlo la xiriira adeegyada nafaqada carruurta, gaar ahaan bixinta ama qaybinta adeegyo loogu talagalay carruurta nafaqo-darradu hayso, iyo gargaarro kale oo bani’aadannimo.
Sida ay sheegayaan xogaha hordhaca ah, kooxda hubaysan ayaa shaqaalaha ka kaxaysay goobtii ay ka waddeen howlaha gargaarka, waxaana la sheegay in loo qaaday dhinaca deegaannada ay Al-Shabaab maamusho. Ilaa hadda ma cadda halka saxda ah ee lagu hayo shaqaalaha, xaaladdooda caafimaad iyo haddii wax wadahadal ah oo lagu doonayo sii-dayntooda uu bilowday.
Ilo madax-bannaan oo aan hubinay weli ma aysan xaqiijin tirada saxda ah ee shaqaalaha la afduubtay, magaca hay’adda ay u shaqeynayeen ama aqoonsiga dhammaan dadka la waayay. Sidaas darteed, tirada “ku dhowaad 10 qof” waa in hadda loo adeegsadaa sida xog hordhac ah oo aan weli si rasmi ah loo xaqiijin.
Buur Hakaba iyo muhiimadda howlaha gargaarka
Dhacdadan ayaa ku soo beegmaysa xilli xaaladda bani’aadannimo ee degmada Buur Hakaba iyo guud ahaan Gobolka Bay ay aad u adag tahay.
Qaramada Midoobay iyo hay’adaha ka shaqeeya arrimaha bani’aadannimada ayaa 2026 si gaar ah uga digay xaaladda sii xumaanaysa ee Bay. Buur Hakaba waxaa lagu daray degmooyinka mudnaanta sare leh ee qorshaha gargaarka bani’aadannimo ee 2026, iyadoo baahida dadka ku nool miyiga iyo deegaannada ka baxsan xarumaha magaalooyinka ay si gaar ah u daran tahay.
Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale sheegtay in dadka ku nool deegaannada beeralayda iyo xoolo-dhaqatada ee Buur Hakaba ay wajahaan halis macluul haddii roobabku yaraadaan, qiimaha cuntaduna sii kordho, isla markaana aan la ballaarin gargaarka bani’aadannimo. Qiyaastii 40% carruurta ka yar shan sano ee deegaankaas ayaa lagu sheegay inay hayso nafaqo-darro ba’an.
Arrintan waxay ka dhigaysaa afduubka ama carqaladaynta shaqaalaha gargaarka mid saameyn ka weyn ku yeelan karta bulshada rayidka ah, gaar ahaan carruurta ku tiirsan adeegyada nafaqada iyo caafimaadka.
Al-Shabaab iyo caqabadaha gargaarka ee Bay
Dhacdadan cusub waxay sidoo kale ku jirtaa xaalad amni oo muddo dheer ka jirtay Gobolka Bay.
Warbixin ay soo saartay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan xogta iyo qiimeynta xaaladaha Soomaaliya (EUAA) ayaa sheegtay in Al-Shabaab ay weli saameyn xooggan ku leedahay qaybo badan oo ka tirsan Bay, gaar ahaan miyiga, isla markaana ay kooxdu hore u adeegsatay xannibaado, canshuur, hanjabaado iyo falal kale oo lagu carqaladeynayo dhaq-dhaqaaqa dadka iyo gaarsiinta gargaarka.
Qorshaha Qaramada Midoobay ee gargaarka Soomaaliya ee 2026 ayaa isna Buur Hakaba ku daray degmooyinka mudnaanta sare leh, isagoo xusay in 17 ka mid ah 21-ka degmo ee mudnaanta leh ay leeyihiin caqabado aad u daran ama aad u daran oo dhinaca helitaanka gargaarka ah, gaar ahaan miyiga ka baxsan xarumaha gargaarka.
OCHA ayaa May 2026 si gaar ah u kordhisay howlaheeda Buur Hakaba, iyadoo halkaas u dirtay koox hawlgal oo ka shaqeysa isku-dubaridka hay’adaha, qiimeynta baahiyaha iyo sidii gargaarka loogu gaarsiin lahaa dadka ay dhibaatadu saameysay. UNICEF-na waxay sheegtay inay ballaarinayso adeegyada baaritaanka, daaweynta iyo gudbinta carruurta nafaqo-darradu hayso ee Burhakaba.
Sidaas darteed, haddii afduubka shaqaalaha gargaarka la xaqiijiyo, dhacdadu waxay si toos ah u saameyn kartaa dadaallada lagu gaarsiinayo adeegyada muhiimka ah dadka ku nool miyiga Buur Hakaba.
Ma aha markii ugu horreysay ee shaqaale gargaar lagu bartilmaameedsado deegaanka
Xogta la heli karo waxay muujinaysaa in shaqaalaha hay’adaha samafalka ay horey ula kulmeen afduub iyo weerarro ka dhacay agagaarka Buur Hakaba.
Aid Worker Security Database ayaa diiwaangelisay in 24-kii June 2023 Al-Shabaab ay meel u dhow tuulada Bansoole ee degmada Buur Hakaba ku afduubteen laba shaqaale oo qandaraasleyaal u ahaa hay’ad maxalli ah iyo darawalkoodii.lagu tilmaamay afduub lagu bartilmaameedsaday shaqaalaha sababo la xiriira xiriirkooda hay’ad samafal.
EUAA ayaa sidoo kale diiwaangelisay dhacdadaas, iyadoo sheegtay in laba shaqaale NGO ah lagu afduubtay agagaarka Bansoole, Buur Hakaba, bishii June 2023.
Taariikh ahaan, waxaa sidoo kale jiray dhacdooyin kale oo muujinaya sida shaqaalaha ka shaqeeya tallaalka iyo adeegyada caafimaadka ay ugu nuglaayeen weerarrada Al-Shabaab. Aid Worker Security Database waxay diiwaangelisay in Janaayo 2014 shaqaale tallaalka dabaysha ka tirsan oo Qaramada Midoobay qandaraas la lahaa lagu afduubtay agagaarka Buur Hakaba, iyadoo laga shakiyay in kooxda ay u aragtay dadka ku lugta leh ololaha tallaalka inay yihiin basaasiin. A
Sidoo kale, bishii July 2017, toddobo shaqaale gargaar oo ka tirsanaa NGO maxalli ah oo xaruntiisu ahayd Buur Hakaba ayaa lagu afduubtay iyagoo ku jiray olole nafaqo oo ay ka wadeen deegaanka. Shaqaalahaas ayaa markii dambe la sii daayay kadib lacag madax-furasho ah iyo dadaallo dhex-dhexaadin ah.
Waddada iyo deegaanka ay dhacdadu ka dhacday
Buur Hakaba waxay ku taallaa waddada muhiimka ah ee isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo, taas oo sii marta Wanlaweyn iyo qaybo ka tirsan Gobolka Bay. Waddadan ayaa muddo dheer ahayd marin muhiim u ah isu-socodka dadka, ganacsiga iyo sahayda.
EUAA waxay sheegtay in waddada Muqdisho–Baydhabo, gaar ahaan qaybta ku dhow Buur Hakaba, ay ka mid ahayd meelaha ay Al-Shabaab ka fulisay weerarro gaadmo ah iyo weerarro yaryar, taas oo ka dhigaysa isu-socodka gaadiidka iyo shaqaalaha gargaarka mid khatar badan.
Waxaa sidaas darteed muhiim ah in la kala saaro xarunta degmada Buur Hakaba, oo hay’adaha gargaarku ka hawlgalaan, iyo deegaannada miyiga ah ee ku xeeran, halkaas oo xaaladda amni iyo helitaanka gargaarku aad uga adag yahay.
Sidaas darteed, wararka sheegaya afduubka waa in hadda loo qaataa xog hordhac ah oo u baahan xaqiijin dheeraad ah, inkastoo dhacdadu ay la jaanqaadayso taariikhda dheer ee weerarrada iyo caqabadaha Al-Shabaab ay ku hayso shaqaalaha iyo howlaha gargaarka ee Gobolka Bay.
Maxay dhacdadani ka dhigan tahay?
Haddii afduubka la xaqiijiyo, wuxuu noqonayaa dhacdo walaac weyn leh oo ku soo beegmaysa xilli Buur Hakaba ay wajahdo xaalad bani’aadannimo oo aad u daran.
Dhibaatada ugu weyn ma noqon karto oo keliya badqabka shaqaalaha la afduubtay, balse sidoo kale waxaa halis geli kara adeegyada nafaqada, caafimaadka iyo gargaarka ee ay hay’aduhu u fidinayaan dadka ku nool miyiga.
Xogta Qaramada Midoobay waxay muujinaysaa in Soomaaliya ay 2026 wajahday koror weyn oo ku yimid baahida bani’aadannimo, iyadoo malaayiin qof ay ku jiraan xaalado cunto-yari daran, halka Buur Hakaba si gaar ah loogu aqoonsaday meel halis ugu jirta macluul.
Macluumaad dheeri ah dib idin kala wadaagi doonaa inshallah
