Kororka cusub ee qiimaha shidaalka ee Iran ayaa dib u soo nooleeyay walaaca laga qabo saameynta uu khilaafka Bariga Dhexe ku yeelan karo dhaqaalaha caalamka, Afrika iyo gaar ahaan dalalka si weyn ugu tiirsan shidaalka dibadda laga keeno.
Dowladda Iran ayaa ku dhawaaqday in qiimaha shidaalka loo kordhinayo dadka isticmaala xaddi ka badan qoondada shidaalka ee la kabay. Tallaabadan ayaa timid xilli Iran ay wajahaysaa shidaal-yari, cadaadis dhaqaale iyo carqalado ka jira sahayda tamarta. Qiimaha shidaalka ka sarreeya qoondada ayaa labanlaabmay, iyadoo dowladda ay sheegtay in tallaabadu qayb ka tahay dadaal lagu xakameynayo isticmaalka shidaalka. sida ay daabacday Financial Times
Saameynta dunida
Saameynta arrintan kuma eka Iran. Xiisadda ka taagan Bariga Dhexe ayaa cadaadis saartay suuqyada shidaalka adduunka, iyadoo qiimaha Brent uu ku sii dhowaanayo 100 doollar foostadii. Khubarada suuqa tamarta ayaa ka digaya in haddii carqaladaha sahaydu sii socdaan, qiimaha shidaalka iyo naaftadu uu sii kordhi karo.
Sidoo kale, sahayda naaftada adduunka ayaa noqotay mid ciriiri ah, iyadoo dagaallada iyo weerarrada ka dhanka ah xarumaha sifeynta shidaalka ay yareeyeen awoodda wax-soo-saarka. Arrintan waxay si gaar ah u saameyn kartaa gaadiidka xamuulka, beeraha iyo silsiladaha sahayda cuntada.
Haddii qiimaha shidaalku sii sarreeyo, waxaa dhici karta in kororka kharashka gaadiidka uu ku faafo qiimaha cuntada, badeecadaha iyo adeegyada, taasoo dhalin karta sicir-barar dheeraad ah oo caalami ah.
Afrika oo wajahaysa cadaadis cusub
Afrika ayaa ka mid ah gobollada ugu nugul kororka qiimaha shidaalka, gaar ahaan dalalka ku tiirsan shidaalka dibadda laga keeno.
Marka shidaalku qaaliyoobo, waxaa kordha kharashka gaadiidka iyo wax-soo-saarka, waxaana culaysku si degdeg ah ugu gudbi karaa qiimaha cuntada iyo adeegyada kale.
Nigeria, oo ah mid ka mid ah dalalka waaweyn ee Afrika, ayaa sidoo kale isku diyaarinaysa xaalad shidaal oo caalami ah oo sii adkaan karta. Warshadda sifeynta shidaalka ee Dangote ayaa saadaalisay in yaraanta shidaalka caalamka ay sii socon karto, iyadoo carqaladaha ka jira Bariga Dhexe ay saameynayaan awoodda sifeynta iyo dhoofinta shidaalka.
Tani waxay muujinaysaa in xitaa dalalka Afrika ee leh kheyraadka shidaalka aysan gebi ahaanba ka badbaadi karin saameynta qalalaasaha tamarta caalamka.
Soomaaliya oo si gaar ah u nugul
Soomaaliya ayaa si gaar ah ugu nugul kororka qiimaha shidaalka, maadaama dalka uu si weyn ugu tiirsan yahay shidaal dibadda laga keeno.
Xog ka soo baxday Bangiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa muujisay in qiimaha shidaalka Muqdisho uu si weyn u kordhay xilligii xiisadda Iran ay sii xoogeysatay, iyadoo qiimaha litirka uu gaadhay ku dhowaad 1.50 doollar, marka loo barbardhigo qiyaastii 0.60 doollar ka hor inta uusan shoogga tamartu dhicin.
Kororka shidaalka Soomaaliya wuxuu si toos ah u saameeyaa gaadiidka dadweynaha, gaar ahaan bajaajta, tagaasida iyo gaadiidka xamuulka. Marka kharashka shidaalku kordho, darawalladu waxay kordhin karaan qiimaha adeegga, taasoo markaas saameyn ku yeelan karta dadka dakhligoodu hooseeyo.
Waxaa sidoo kale kordhi kara qiimaha cuntada iyo badeecadaha kale, maadaama ganacsatada ay shidaal u baahan yihiin si ay badeecadaha uga soo qaadaan dekedaha iyo suuqyada una gaarsiiyaan magaalooyinka iyo gobollada.
Kororka shidaalku wuxuu sidoo kale culays saaraya korontada Soomaaliya, maadaama qaybo badan oo dalka ka mid ah ay ku tiirsan yihiin matoorro naafto ku shaqeeya. Hay’ado samafal ayaa horey u sheegay in kororka shidaalka uu kordhiyay kharashaadka korontada iyo qiimaha badeecadaha muhiimka ah ee Soomaaliya.
Maxaa Soomaaliya u noqon kara khatarta ugu weyn?
Khataraha ugu waaweyn waxaa ka mid noqon kara:
- Kororka qiimaha gaadiidka, gaar ahaan bajaajta iyo gaadiidka xamuulka.
- Kororka qiimaha cuntada, maadaama gaadiidku qayb weyn ka yahay silsiladda sahayda.
- Kororka kharashka korontada, gaar ahaan meelaha isticmaala matoorro naafto ah.
- Sicir-barar dheeraad ah, kaasoo hoos u dhigi kara awoodda wax-iibsiga shacabka.
- Kharashka ganacsiga oo kordha, taasoo saameyn karta ganacsatada yaryar iyo kuwa waaweyn.
- Culays dheeraad ah oo saara qoysaska danyarta ah, kuwaas oo inta badan dakhliga badan ku bixiya cunto iyo gaadiid.
Kororka cusub ee qiimaha shidaalka ee Iran wuxuu ka tarjumayaa dhibaato ka weyn xuduudaha Iran. Xiisadda Bariga Dhexe ayaa durba cadaadis ku abuurtay suuqyada tamarta adduunka, iyadoo Afrika iyo dalalka shidaalka dibadda ka keena ay yihiin kuwa ugu nugul saameynta.
Soomaaliya, oo ku tiirsan shidaalka dibadda laga keeno, waxay si gaar ah ugu nugushahay koror kasta oo ku yimaada qiimaha shidaalka caalamka. Haddii qiimaha shidaalku sii sarreeyo, saameyntu waxay ka muuqan kartaa gaadiidka, cuntada, korontada iyo guud ahaan nolosha maalinlaha ah ee shacabka.
Sidaas darteed, arrinta Iran ma aha oo keliya dhibaato gudaha Iran ka jirta; waxay isu beddeli kartaa arrin dhaqaale oo taabanaysa suuqa tamarta caalamka, Afrika iyo nolosha shacabka Soomaaliyeed.
