Khilaafka diblomaasiyadeed iyo milatari ee u dhexeeya Uganda iyo Turkiga ayaa wajahaya weji cusub, kaddib markii Ciidamada Uganda ee loo yaqaan UPDF ay 19-kii September si degdeg ah u hakiyeen dhammaan iskaashigii milatari iyo difaaca ee ay la lahaayeen Turkiga.
UPDF waxay sheegtay in go’aanka uu dhaqan galay isla markiiba, isla markaana uu sii jiri doono illaa laga xallinayo “arrimaha taagan” ee labada dhinac.
Ciidanka Uganda, si kastaba ha ahaatee, ma aysan faahfaahin waxa ay yihiin arrimahaasi, mana aysan si rasmi ah u sheegin in khilaafka uu la xiriirayo Soomaaliya.
Soomaaliya oo lagu soo daray sababaha khilaafkaWarbaahinta Middle East Eye (MEE) ayaa warbixin ay soo saartay sheegtay in khilaafka Uganda iyo Turkiga uu qayb ka yahay muran ballaaran oo la xiriira mustaqbalka ciidamada Uganda ee Soomaaliya.
Sida ay MEE soo xigatay ilo xog-ogaal ah, Kampala waxay ka walaacsan tahay in haddii awoodda Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed ay sii kororto, isla markaana Soomaaliya ay si tartiib ah ula wareegto mas’uuliyadaha amniga, ay mustaqbalka hoos u dhici karto baahida loo qabo joogitaanka ciidamada shisheeye.
Arrintan waxay si gaar ah u taaban kartaa Uganda oo muddo dheer kamid ahayd dalalka ugu waaweyn ee ciidamadooda geeya Soomaaliya.
Uganda waxay qayb ka tahay AUSSOM, halka ciidamo kale oo Ugandese ah ay Soomaaliya ku joogaan heshiis laba geesood ah.
MEE waxay sheegtay in joogitaanka ciidamada Uganda uu Kampala u leeyahay muhiimad dhaqaale, taasoo ka dhigan in hoos u dhaca ama dhammaadka howlgalka Soomaaliya uu saameyn ku yeelan karo dakhliga ay Uganda ka hesho hawlgalka.
Turkiga iyo dhismaha ciidamada Soomaaliya
Qodobka kale ee xasaasiga ah ee warbixinta MEE waa doorka sii kordhaya ee Turkiga ee dhismaha awoodda amni ee Soomaaliya.
Turkiga ayaa muddo sanado ah ka shaqeynayay tababarka iyo dhismaha ciidamada Soomaaliya, gaar ahaan ciidamada gaarka ah, waxaana xiriirka amni ee Ankara iyo Muqdisho uu noqday mid ka mid ah tiirarka muhiimka u ah iskaashiga labada dal.
Sida ay ilo MEE soo xigatay, horumarinta awoodda ciidamada Soomaaliya waxay mustaqbalka keeni kartaa in dalka uu si weyn ugu tiirsanaado ciidamadiisa gudaha, taasoo si dabiici ah u beddeli karta doorka ciidamada shisheeye.
Hase yeeshee, tani waa qiimeyn ay soo gudbisay MEE oo ku saleysan ilo ay la hadashay, mana aha sabab ay si rasmi ah u xaqiijisay dowladda Uganda ama Turkiga.
AUSSOM iyo qorshaha kala-guurka amniga Soomaaliya
Mustaqbalka ciidamada shisheeye ee Soomaaliya wuxuu horeyba uga mid yahay doodaha waaweyn ee ku saabsan qorshaha amniga dalka.Midowga Afrika ayaa 2026 si cad u sheegay in mustaqbalka AUSSOM uu u baahan yahay qorshe istiraatiiji ah, maalgelin waarta iyo in la xoojiyo awoodda ciidamada Soomaaliya.
AU waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsatay in dhismaha iyo tayeynta Ciidamada Ammaanka Soomaaliya ay muhiim u yihiin qorshaha kala-guurka amniga.
Qaramada Midoobay ayaa iyaduna AUSSOM u oggolaatay in ay sii waddo hawlgalladeeda iyadoo la taageerayo Ciidamada Ammaanka Soomaaliya.
Qorshahaas ayaa muujinaya in mustaqbalka howlgalka iyo qaabka ciidamada shisheeye ay Soomaaliya ku joogaan uu si dhow ula xiriiri doono awoodda iyo diyaargarowga ciidamada Soomaaliyeed.
Sidaas darteed, haddii awoodda ciidamada Soomaaliya ay sii kororto, waxaa dhici karta in qaabka taageerada caalamiga ah uu is beddelo.
Laakiin waqtiga, tirada ciidamada iyo qaabka mustaqbalka AUSSOM waxay ku xirnaan doonaan go’aannada Soomaaliya, Midowga Afrika, Qaramada Midoobay iyo dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka.
Khilaafka Lumbuye iyo cadaadiska gudaha UgandaDhanka kale, khilaafka Uganda iyo Turkiga wuxuu leeyahay arrin kale oo si cad uga muuqata bannaanka.
Dowladda Uganda ayaa muddo doonaysay in Turkigu u gacan geliyo Fred Lumbuye, oo ah mucaarad iyo qoraa siyaasadeed oo Ugandese ah oo ku nool Turkiga.
18-kii September waxaa sidoo kale dibadda safaaradda Turkiga ee Kampala ka dhacay dibadbax ay ka qeyb galeen taageerayaal dalbanayay in Lumbuye lagu wareejiyo Uganda.
Si kastaba, bayaanka rasmiga ah ee UPDF ee ku saabsan hakinta iskaashiga milatari ma magacaabin Lumbuye, mana sheegin in arrinta Soomaaliya ama Lumbuye ay tahay sababta go’aanka.
Ciidanku wuxuu kaliya ku tilmaamay arrimaha jira kuwo la xiriira iskaashiga difaaca iyo milatariga ee labada dal.Maxay tani uga dhigan tahay Soomaaliya?
Haddii xogta ay MEE soo bandhigtay ay sax noqoto, khilaafka Uganda iyo Turkiga wuxuu Soomaaliya u yeelan karaa saameyn dhinaca amniga iyo diblomaasiyadda ah.
Marka koowaad, waxaa soo baxaya su’aal ku saabsan mustaqbalka ciidamada Uganda ee Soomaaliya, gaar ahaan haddii Muqdisho ay doonayso in ciidamada Soomaaliyeed ay si tartiib ah u qaataan masuuliyadaha amni ee dalka.
Marka labaad, arrintani waxay muujin kartaa in dhismaha Ciidamada Soomaaliya uusan ahayn oo keliya arrin gudaha ah, balse uu saameyn ku yeelan karo danaha dalalka shisheeye ee muddada dheer ciidamo ku lahaa Soomaaliya.
Marka saddexaad, waxaa muuqata in Turkiga uu sii yeelanayo door muhiim ah oo dhinaca tababarka iyo dhismaha awoodda ciidamada Soomaaliya ah, halka Uganda ay tahay mid ka mid ah dalalka Afrikaanka ah ee muddada dheer ciidamada ku lahaa howlgalada nabad-ilaalinta Soomaaliya.
Gunaanad
Illaa hadda, waxa si rasmi ah loo xaqiijiyey waa in Uganda ay hakisay dhammaan iskaashigii milatari iyo difaaca ee Turkiga, iyadoo aan faahfaahin ka bixin sababta saxda ah.
Dhanka kale, Middle East Eye waxay ku doodaysaa, iyadoo soo xiganaysa ilo ay sheegtay inay xog-ogaal yihiin, in khilaafku uu qayb ahaan la xiriiri karo mustaqbalka ciidamada Uganda ee Soomaaliya iyo tartanka saameynta amni ee Ankara iyo Kampala.
Sidaas darteed, xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga, mustaqbalka AUSSOM iyo joogitaanka ciidamada Uganda ayaa noqon doona arrimo muhiim ah oo lagu qiimeeyo jihada uu khilaafka Uganda iyo Turkiga u socdo. Ilaa ay Kampala ama Ankara si rasmi ah u faahfaahiyaan sababaha khilaafka, xiriirka Soomaaliya waa in loo qaataa warbixin iyo sheegasho ay ilo gaar ahi soo gudbiyeen, ee aan weli ahayn xaqiiqo rasmi ah oo la xaqiijiyey.
.
w
