Madaxweynaha Koonfur Galbeed Cabdicasiis Maxamed Xasan Laftagareen oo goor dhawayd magaalada Baydhabo ku qabtay shir jaraa’id waxa uu kaga hadlay sidii uu ku soo gaadhay halkaasi, isaga oo xusay in loo dhigtay jidgooyo fara badan.
“Waxana rabaa in umadda Soomaaliyeed la wadaago waxaan joogaa magaalada Baydhabo oo aan shalay soo gaadhay kaddib caqabado badan oo na loo suubiyay. Dawladda Federaalaku waxay faragelin qaawan ku soo qaadday Koonfur Galbeed.”
Carqaladaynta amniga
Waxa uu cambaareeyay waxa uu ugu yeedhay khalkhalgelinta bulshada iyo kala qaybinta ciidammada maamulkaasi oo ku eedeeyay dawladda federaalka ah.
“Dawaldda Soomaaliya waxay ku hawlallaneed maalmihii la soo dhaafay iska horkeenidda bulshada iyo burburinta nidaamka fedraalka ah. Waxay go’aansatay in la kal qaybiyo ciidankii dhufayska ku jiray ee la dagaallamayay al-Shabaab. Qaar ayaa la yidhi shabaab aada qaarna koonfur galbeed ku hadha, si loo burburiyo nidaamka ederaalka ah. Waxay si toos ah uga baxeen heshiiska sugidda amniga,” ayaa uu yidhi Laftagareen.
‘Ma aqoonsanin dastuurka cusub’
Laftagareen ayaa dhinaca kale waxa uu sheegay in maamul-goboleedkaasi aanu aqoonsanayn dastuurkii dhawaan uu meel mariyay baarlamaanka Soomaaliya waxaana uu taasi beddelkeeda sheegay in dastuurka keliya ee sharciga ah uu yahay kan 2021-kii.
“Dawladda Koonfur Galbeed waxa ay caddaynaysaa in dastuurka la ansixiyay sannadkii 2012-kii uu yahay midk asharciga ah ee Soomalai ku heshiisay. Waxaanan oggolayn dastuurka cusub oo loo maray hab-raac qaldan iyo musqmaasuq. “
Dhinaca kale Laftagareen waxa uu iska casilay xubinnimadii iyo xilkii guddoomiye xigeen ee uu ka hayay Xisbiga JSP.
Wareysi ay Salaasadiii BBC-du la yeelatay af-hayeen u hadlay Koonfur Galbeed ayaa ku eedeeyay dawladda federaalka in ay faragelin toos ah ku hayso amniga gudaha iyo maamulka gobolka. Af-hayeenku wuxuu ku eedeeyay mas’uuliyiin heer federaal , oo ay ku jiraan wasiirro deegaanka ka soo jeeda, inay hubeeyaan maleeshiyaad maxalli ah si loo khalkhal geliyo xasilloonida gobolka.
“Maamulka Koonfur-Galbeed isaga oo ka duulaya dhibaatooyin badan oo kala dhaxeeya dawladda Federaalka Soomaaliya. Markay ogaatay in dawladda federaalku ay dagaal qaawan ku soo qaadday maamulkan jiritaankiisa iyo midnimada dadka reer koonfur galbeed ayay dawladda koonfur galbeed Soomaaliya waxay garatay in ay hakiso wada shaqayntii ay la lahayd dawladda federaalka Soomaaliyeed,” ayaa uu yidhi.
Maleeshiyaadkan ayaa la sheegay in lagu qalabeeyay dirayska iyo hubka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, iyadoo la isku dayayo in xilka looga tuuro madaxweynaha gobolka, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen.
Xiisadahan ayaa isugu beddelay rabshado, iyadoo iska horimaadyo hubaysan oo 14-kii March ka dhacay gobolka Baay ay sababeen dhimashada dhowr iyo toban qof.
Hoggaanka Koonfur Galbeed waxay ku adkaysanayaan in dawladda federaalku ay isku dayayso in ay hareer marto qaab-dhismeedka dastuuriga ah si ay awoodda ugu soo ururiso xarunta dhexe.
Af-hayeenka ayaa u sheegay BBC-da, in inkasta oo gobolku uu diyaar u yahay doorashooyin, haddana ay tahay in awoodda lagu raadiyo sanduuqa codbixinta halkii lagu raadin lahaa qori caaradii.
“Waxaan aragnay in xildhibaanno iyo wasiirro dawladda federaalka ku jira oo deegaankan ka soo jeeda ay abaabulayaan malayshiyaad beelaad… iyadoo la soo aruuriyay hubkii dawladda federaalka Soomaaliya iyo labiskoodii.”
Jawaabta Dawladda Federaalka
Dhinaca kale, maalintii BBC-du waxay la xidhiidhay dawladda federaalka si ay jawaab uga bixiso eedaymahan ka soo yeedhaya Koonfur-Galbeed, balse ilaa hadda ma jirto jawaab toos ah oo laga bixiyay.
Hase yeeshee, war-saxaafadeed rasmi ah oo ay soo saartay 18-kii Maarso, Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta ee Federaalka ayaa muujisay walaac ku saabsan caqabadaha siyaasadeed iyo kuwa ammaan ee ka jira Koonfur Galbeed. Wasaaraddu waxay ku tilmaantay go’aanka madaxtooyada gobolku ay ku joojisay iskaashiga inuu yahay xad-gudub ka dhan ah waajibaadka dastuuriga ah, inkasta oo ay ku adkaysatay in hay’adaha federaalku ay sii waan doonaan gudashada waajibaadkooda sharci ee ay u hayaan dadka deegaanka.
Khilaafkani wuxuu salka ku hayaa is-maandhaaf aasaasi ah oo ku saabsan qaybsiga awoodaha ee ka dhex jira federaalka Soomaaliya. Iyadoo DFS ay riixayso wax-ka-beddelka dastuurka qaranka iyo u gudubka nidaamka doorasho ee tooska ah (qof iyo cod), haddana hoggaamiyeyaasha gobolladu waxay ku doodayaan in isbeddelladan la hirgelinayo iyada oo aan la helin is-fahamka loo baahnaa, isla markaana ay khatar ku yihiin madax-bannaanida gobollada.
Xaaladda ayaa weli ah mid aad u kacsan. Waxaa la soo saaray amar degdeg ah oo lagula soconayo socdaalka saraakiisha sarsare ee milatariga Koonfur Galbeed si looga hortago in looga yeedho caasimadda. Indha-indheeyayaasha caalamiga ah ayaa ka digaya in burburka nidaamka federaalka uu khatar weyn ku yahay amniga qaranka, taas oo suurtogal u ah inay fursad siiso maleeshiyaadka Al-Shabaab si ay uga faa’iideystaan daldaloolada dhanka maamulka ah.
