Admin

General Odawaa Yuusuf Raage, Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka ayaa maanta Taliye-yaal ciidan u magacaabay Ururada Guutada 15aad ee Qaybta 21aad iyo Taliye Kuxigeenka Guutada.

Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka ayaa wareegto uu soo saaray ku soo magacaabay Taliye-yaashan iyo Taliye Kuxigeenada cusub.

Akhriso magacyada Taliye-yaasha la magacaabay

1-Taliye Kuxigeenka Guutada 15aad ayaa loo magacaabey Gaashaanle Cabdisamad Muuse Yuusuf .

2-Gaashaanle Cismaan Cali Xaashi ayaa loo magacaabey Taliyaha Ururka 71aad, Guutada 15-aad ee Qaybta 21aad

3-Gaashaanle Axmed Dabeyl Cabdulle ayaa loo dhiibay Ururka 72aad Guutada 15aad ee Qaybta 21aad .

4-Dhamme Sayid Cabdi Axmed Abtidoon ayaa loo magacaabey Taliye Kuxigeenka Ururka 71aad, Guutada 15aad ee Qaybta 21aad.

5-Dhamme Fatxi Sayid Muxudiin Axmed oo laga soo badaley Ururka 38aad ee Taliska Guud, loona soo bedelay Qaybta 21-aad ayaa loo magacaabey 73aad, Guutada 15aad ee Qaybta 21aad .

6-L/X/Le: Maxamed Nuur Cabdi Cawaale oo laga soo bedelay Turkisom ayaa loo dhiibay Taliye Kuxigeenka Ururka 72aad, Guutada 15aad ee Qaybta 21aad.

7-L/X/Le: Cali Abdulle Hiraabe ayaa isna loo magacaabey Taliye Kuxigeenka Ururka 73aad, Guutada 15aad ee Qaybta 21aad.

---

Masar ayaa Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay ka codsatay wadaxaajoodka seddex geesoodka ee ku saabsan biyo xireenka ay Itoobiya ka dhiseyso wabiga Nile inuu soo farageliyo.

Laga billaabo toddobaadkii la soo dhaafay waxaa seddexda dal u socday wadaxaajood dhanka muuqaal aragga oo u dhaxeeyey guddiyada farsamada.

Iyada oo ay dalalku sheegeen wadahadallada meel fiican iney marayaan oo wax badan ay isku afgarteen haddana Masar ayaa sheegtay in arrimihi muhiimka ahaa aan lagu heshiinin cabashadeedana u gudbisay Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay.

Masar inta ay cabashadeeda si rasmi ah ugu gudbin Qaramada Midoobay, wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya Deguu Andargachew wuxuu warbaahinta dalka Itoobiya uu toddobaadki hore u sheegay Masar iney diyaar u ahayn in wadahadal wax weliba lagu dhammeeyo oo ay dooneyso Itoobiya iney cadaadis siyaasadeed oo ka baxsan wadahadallada ay saarto.

“Mar wadaxaajoodka ayey qayb ka yihiin marna beesha caalamka oo uu ugu horreeyo Golaha Ammaanka iney muranka u gudbiyaan ayey dadaal xooggan ugu jireen” ayuu yiri Wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya.

• Itoobiya: “Masar waxay carqaladeyneysaa wadahadallada seddex geesoodka ee socda”

Wasaaradda arrimaha dibadda Masar waxay maalinti shalay ahayd ka hadashay sababta Maar ku kalliftay iney golaha ammaanka ka codsato arrintan iney soo farageliso: “go’aankan iney qaatay iney ku kalliftay mowqifka ay Itoobiya iska taagtay arrimaha la isku hayo oo aan wanagsaneen isla-markaana uu daba jiitamaya wadahadalki muranka xal looga raadin lahaa.”

Halka ay wasaaradda Itoobiya dhankeeda Talaadadi sheegtay madax adayga Masar iyo Mowqifka adag ee ay taagan tahay uu caqabad ku noqday wadaxaajoodka heshiis in lagu soo afjaro.

Waxayna wasaaradda arrimaha dibadda Itoobiya ay Masar ku eedeysay iney dooneyso biyaha Wabiga Nile iney keligeed isticmaasho.

Itoobiya waxay sheegtay iney kulanka wadahadalka seddex geesoodka ee ugu dambeeyey ay ku soo bandhigtay qorshaheeda ku aaddan biyaha biyo xireenka uu u baahan sida loo buuxinaya iyo sida biyaha Mashruuca loo maareynayo.

“Halka wadaxaajoodka heshiis lagu soo afmeeri lahaa, waxay Masar caadeysatay iney magaca Itoobiya ay wasaqeyso oo ay beesha caalamka magac xumo u geliso.” ayey tiri wasaaradda arrimaha dibadda Itoobiya.

• Maxaad ka taqaan Labadii dagaal ee dhex maray Masar iyo Itoobiya loogana adkaaday Masaarida?

“Ujeedkan wadaxaajoodka seddex geesoodka ee dhex maraya Masar, Itoobiya iyo Suudaan mabaadiida u ku fadhiyo ayaa wuxuu yahay in wax lakala qaato waxna la isasiiyo, annaguna waxaan la xaajooneynaa dhinacyo aan dooneyn iney cidkale wax siiyaan ama doonayo wax weliba iney iyagu qaataan.”

Dowladda Itoobiya waxay sheegtay biyo xireenka weyn ee laga dhisayo galbeedka dalka Itoobiya dhismahiisu inkasta oo 100% la dhammeystirin haddana toddobaadyada soo socda in la billaabay qabashada biyaha mashruuca ee ugu horreeyey.

Bilooyin ka hor wadahadallo ay dhexdhexaadiyeyaal ka ahaayeen Mareykanka iyo Bangiga Adduunka oo lagu qabtay Washington DC ayaa natiija la’aan ku soo gabagaboobay.

Wixi ka dambeeyey Itoobiya marki ay ku dhawaaqday laga billaabo bisha July ee soo socota in biya qabatinka la billaabayo Masar waxay wadday tallaabbooyin kala duwan oo ay Itoobiya cadaadis ku saareyso.

Wasaaradda Arrimaha Itoobiya muranka Masar maxay ka tiri?

Wasaaradda arrimaha dibadda ee Itoobiya waxay Talaadadi sheegtay Masar inay ku dooneyso biyaha Wabiga Nile iney keligeed isticmaasho, taasina ay caqabad ku noqoneyso wadahadallada seddex geesoodka ee socda.

Wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya Gaduu Andargachew oo qabtay shir jaraa’id oo ku saabsan wadahadallada seddex geesoosdka ee u dhaxeeya Masar, Itoobiya iyo Suudaan oo maalintiisi Shanaad socda ayaa sheegay mowqifka Masar ay ku adkeysaneyso ee ah in siday iyadu rabto oo keli ah la yeelo taas oo wadahadalka caqabad ku ah.

Wasiirku wuxuu sheegay in Masar ay ku adkeysaneyso sida caadadaba u ahayd labadi mowqif oo lagu yaqiinnay.

• Wabiga Nile: Suudaan oo ka biyo diidday hadal ka soo yeedhay Itoobiya

“Masar – lugna wadahadalka seddex geesoodka ayey kula jirtaa lugna waxay saaratay golaha aammaanka ee qaramada midoobay,” ayuu yiri.

Masaaridu marweliba waxay doonayaan in la siiyo wixii ay jecel yihiin balse iyagu marnaba diyaar uma ah iney cid kale wax siiyaan.

Waxaa cirka isku sii shareeraya muranka u dhaxeeya xukuumadaha Addis Ababa iyo Qaahira ee salka ku haya biya-xireenka Itoobiya ay ka dhiseyso galbeedka dalkaasi.

Dowladda Masar waxay beenisaa in ay iyada dooneyso in heshiiska waxa uu noqonayo ay maamusho, waxayna ku doodeysaa in ujeedadooda ay tahay in ay xaqiijiyaan in beerahooda ku tiirsan wobiga Nile aysan biyo la’aan noqon.

“Masar waxay weli ku adkeysaneysaa Mowqifkeedi ahaa inta khilaafka heshiis buuxda laga gaarayo ineysan Itoobiya billaabin carra tuurka keydinaya biyaha iyo biyo-xireenka ay dhiseyso uu u baahan yahay,” ayuu yiri Mr Gadduu.

“Itoobiya waxay aaminsan tahay iney Wabiga Nile ee ka soo billowda dalkeeda ay iyadu leedahay xalkuna ay iyadu go’aamineyso, Masar na, maadaamaa ay arrintaas u cuntami la’dahay darteed in ay wadahadalka qayb uga tahay, balse Itoobiya waxay aaminsan tahay in waxweliba wadahadal lagu dhammeyn karo”, ayuu yiri.

Wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya wuxuu sheegay nabadda iyo horumarka Itoobiya iney shacabka Masar waxba ka faa’ideyn, balse dowladaha isku bedbeddalay Masar waxaan arkeynaa iyada oo ay arrintaasi u cuntami la’dahay oo ay marweliba doonayaan waddan kale waxa uu xaq u leeyahay iney qaataan iyagu ay waddamada kale waxba u oggolaan.

Wuxuuna Madaxda Masar uu weydiiyey sababta ay ugu farxayaan iney shucuubta Itoobiya ay qarniyo mugdi ku noolaadaan ay kheyraadkooda ka faa’ideysan?

“Beesha caalamkana waxaan u sheegayaa iney xaaladdu iney la socdaan oo ay ogaadaan mowqifka Itoobiya iyo Mowqifka Masar sida ay u kala fog yihiin,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya Gaduu Andargachew.

Itoobiya ayaa ka carootay in Masar ay ugu gooddisay in khilaafka u dhexeeya labada dal ay horgeyn doonto Qaramada Midoobay.

Iyada oo ay hadda socdaan wada-hadallo u dhaxeeya dalalka isku haya wobiga Nile, waxay diiradda saarayaan sidii xal loogu heli lahaa muranka ka dhashay biya-xireenka hase yeeshee waxaa soo baxaya in illaa iyo hadda heshiis laga gaari la’yahay murankan, iyada oo ay horay u guul darreysteen dadaallo lagu doonayey in lagu dhexdhexaadiyo labada dhinac.

• Yaa ka dambeeyaa dagaalka xuduudda ku dhexmaray ciidammada Itoobiya iyo Suudaan?

Masar waxay sheegtay in haddii wadahadallada hadda socda ay guul darreystaan ay raadineyso xal kale oo muranka Wabiga Nile lagu xalliyo. Sida iney u dacwooto golaha ammaanka Qaramada Midoobay, taas oo Itoobiya ay ka carootay.

Itoobiya na waxay sheegtay in haddii Masar ay ka baxdo shirka wadaxaajoodka seddex geesoodka ee hadda socda ay Itoobiya wadaxaajood dambe ka qayb geli doonin.

Wadahadallada hadda socda ee u dhaxeeye Itoobiya, Masar iyo Suudaan waxaa dhexdhexaadinaya Midowga Yurub, Mareykanka iyo Koonfur Afrika oo haatan ah guddoomiyaha Midowga Afrika.

Maxaa la isku mari la’yahay?

“Masar iyo Suudaan oo dhinac ah waxay doonayaan in dhismaha biyo xireenka uu qaatay 7 -12 sana oo si tartiib ah loo wado, Itoobiya na waxay dooneysaa dhismaha mashruuca biya xireenka maadaamaa uu marayo 70%, in ay bisha July billaabaan dhameystirka oo muddo laba sannadoodna.

“Qodobka ugu weyn ee muranka waa kaa, kan labaad waxaa weeye Masar oo dooneysa in sannadki ay hesho biya gaaraya 46 malyan oo Cubic Metiro oo aan gorgortan gelin iney ka helaan Blue Nile-ka.”

“Waxaa kale oo ay rabaan guddi iskudhaf ah oo ah labada dowladood ee Masar iyo Itoobiya ka socda (Joint Commission) in ey hubiyaan naqshadda biya xireenka ay Itoobiya dhiseyso si ay u hubiyaan amnigiisa iyo dhammaan naqshaddiisa inuu yahay mid wax ku ool ah oo aan dhib ugeysaneyn waddamada Masar iyo Suudaan. Haddii uu biya xireenka culeys uu ku yimaaddo ama uu dhib ku dhaco biya xireenkaasi.”

• Xiisad cusub: Sudan oo u yeedhatay safiirkeedii Itoobbiya

“Labada waddanba culeysyo ayaa haysta waloow culeyska ugu badan uu saaran yahay dalka Masar oo 90% wax soo saarkiis beeraha iyo noolasha shacabkaba ay ku tiirsan tahay biyaha wabigan, halka Itoobiya na ay haysato koronto yar ayna u baahan tahay in koronto xoog leh ay ka hesho biyo xireenka”.

“Taas waxay u jeedadeedu tahay in dalkaasi dhinaca horumarka uu uga faa’ideysto, xalkuna wuxuu ku jiraa labada dal oo tanaasulaad la yimaaddo,” ayuu Cusmaan Maxamed Badmaax oo ku takhasusay dhaqaalaha iyo shuruucda caalamiga oo BBC u warramay.

Hindiya ayaa wacad ku martay awood ciidan iney xadkeeda ku difaaceyso, kaddib marki 20 askari ay ka dileen ciidamada Shiinaha Isniinti la soo dhaafay.

Ra’isal Wasaaraha Hindiya Narendra Modi wuxuu sheegay wakhti xaadirkan iney jirin ciidama shisheeye oo ku sugan xadka Hindiya iyo dhul laga qabsaday toona.

Dalka Shiinaha qasaaraha ka soo gaaray dagaalka ciidamada Hindiya ay la galeen wax war ah kama soo bixin, tani iyo marka uu labada dal uu iska horimaadka uu ku dhex maray xadka Himalayan ee ay labada dal isku hayaan.

Labada dal oo ku hubeysan hubka Niyukilarka ayaa dalba dalka kale uu ku eedeeyey inuu xadka soo tallaabay dagaalkana uu billaabay.

Hindiya waxay sheegtay labada dalba qasaara inuu ka soo gaaray dagaalki ku dhexmaray buuraleyda Galwan ee ku yaalla Ladakh.

Ra’isal Wasaaraha Hindiya Narendra Modi oo Jimcihi shacabka dalka Hindiya telefishiinka kala hadlay wuxuu sheegay ciidamada Hindiya iney amar buuxa u haystaan “iney qaadaan tallaabbo kasta oo milatari” oo ay ku difaacayaan xuduudaha dalka Hindiya.

“Dalka Hindiya wuxuu si aad ah uu uga xumaaday ugana carooday tallaabbadii u Shiinaha ku dhaqaaqay, “ayuu yiri, isaga oo intaa ku daray “Hindiya nabad iyo saaxibtinimo iney dooneyso balse ay qaranimadeeda gorgortan ka galeyn.”

Mr Modi oo ka hadlay dagaalki Isniinti dhacay wuxuu sheegay, “iney gudaha xuduudda Hindiya xoogag shisheeye ku sugneen dhul ay Hindiya leedahayna aan la qabsan”.

Labada dal ayaa waxay 1996-kii ay galeen heshiis xadka ay labada dal isku hayaan ka manuucaya hubka iyo waxyaabaha qarxa.

Wararku waxay intaasi ku darayaan dagaalka xadka ku dhexmaray ciidamada Hindiya iyo kuwa Shiinaha in lagu dhaawacay ugu yaraan 76 askari oo Hindiya ah.

---

Madaxa hay’adda caafimaadka adduunka (W-H-O) ayaa ka digay in xilligan la debciyo xayiraadaha ay dalalka soo rogeen Fayraska Korona awgii, isagoo sheegay in cudurka uu hadda galay xaalad khatar ah.

Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus ayaa sheegay in Khamiistii uu keliya ay W-H-O diiwaangelisay in ka badan 150,000 oo kiis oo cudurka ah, taasoo ah tiradii ugu badneyd ee maalin qura la shaaciyay.

Waxa uu intaa raaciyay inuu dareensan yahay dhibaatada ay xayiraadaha ku hayaan bulshada iyo dhaqaalaha, balse waxa uu ku baaqay in dalalka ay muujiyaan taxadar dheeraad ah.

“Fayrasku weli si xawli ah ayuu u faafayaa, waana mid dilaa ah oo dad badan ku dhici kara. Waxaan ugu baaqeynaa dhammaan dalalka caalamka iyo shacabkaba inay muujiyaan taxadar dheeraad ah, ayna joogteeyaan kala fogaanshaha, in guryaha ay joogaan dadka xanuunka qaba, la daboolo afka iyo sanka marka la qufacayo, maaskaraha la xirto marka ku haboon, iyo in gacmaha la dhaqo,” ayuu yiri Dr Tedros

Digniinta W-H-O ayaa kusoo beegmaysa xilli dalal ay kamid tahay Britain ay hoos u dhigeen heerka khatarta cudurka, isla markaana ay dowladuhu qaadeen xayiraado badan oo dalalkooda saarnaa.

Dhanka kale mas’uuliyiinta caafimaadka ee Shiinaha ayaa sheegay in nooca fayraska maalmahan ku faafayay caasimadda Beijing ay suuragal tahay inuu uga yimid dhanka Yurub.

Guud ahaan caalamka oo dhan ku dhawaad 8.5 milyan oo qof ayaa qaaday cudurka, halka in ka badan 453,000 ay u dhinteen.

Guddiyada Farsamada Somaliland iyo Somalia ayaa lagu waddaa in ay mar kale ay kulan ku yeeshaan Magaalada Jabuuti ee Caasimadda dalka Jabuuti.

Kulankaan ayaa waxaa hoggaamin doona Wasaaradda Arrimaha dibada dalka Jabuuti oo sheegtay in ay go’an tahay in xal buuxa loo helo dhibaatada taagan.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya Cabdi Maxamed Sabriye ayaa sheegay in guddiyadda labadda dhinac ay kulmi doonaan 14 berri ka dib si loo dhameystiro hirgalinta heshiiskii ay wada gaareen labada dhinac.

Guddiyada ayaa ah kuwa gaar ah oo labadda dhinac ka socda, waxaana sidoo kale 45 berri ka dib kulmi doona Wasirada labadda dhinac ee qeybta ka ah wadahallada Somaliland iyo Somalia.

Somaliland ayaa dhankeeda sheegtay in uu diyaar yahay guddiga Farsamada ee qaabilsan wadahallada in ay gaaraan dalka Jabuuti 14 maalin ka dib.

Mudanayaasha Aqalka Hoose ee Baarlamanka Federaalka Soomaaliya ayaa maanta oo Sabti ah waxay fadhigoodii caadiga ahaa ku yeelanayaan Xarunta Golaha Shacabka ee Magalada Muqdisho.

Ajendaha kulanka oo xalay farriin qoraaleed loogu diray Xildhibaannada ayaa lagu sheegay Doodista xeerka Qoondada Haweenka oo ka mid ah Afartii Xeer ee loo gudbiyay Golaha.

Xildhibaannadu waxay si adag uga doodi doonaan habka ugu habboon ee lagu xaqiijin karo Qoondada Haweenka Soomaaliyeed ee Baarlamanka in la gaarsiiyo %30.

Warbixin uu sii daayay xafiiska Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa lagu sheegay in Soomaaliya sannadkii tagay ee 2019 ay ka dhaceen 774 rabshadood oo 244 kamid ah ay yihiin falal kufsi ah.

Rabshadaha galmada ayaa la sheegay inay si xad dhaaf ah usii kordhayaan, sida lagu sheegay xuska sanadlaha ah ee Maalinta Caalamiga ah ee Ciribtirka Xadgububyada Jinsiga iyo Colaadda.

Sida laga soo xigtay U.N. qiyaastii 35% dumarka adduunka ah ayaa la kulmay rabshado galmo. Khataraha ayaa xitaa ka jira guriga. bishii Abriil  ayaa lasoo wariyay in qiyaastii 243 milyan oo dumar ah ay la kulmeen gacan-ka-hadal galmo muddo 12 bilood gudahood ah.

Hay’adda Human Rights Watch ayaa sheegtay in Kufsiga iyo falalka kale ee rabshadaha galmada inta badan aan lasoo sheegin oo aan lagu ciqaabin dalka Soomaaliya, sababta oo ah dumarka loo geysto xadgudubyada ayaa inta badan u arka ceebeyn inay soo bandhigaan.

Bishii Febraayo, Maamul goboleedka Puntland ayaa noqday maamulkii ugu horeeyay ee sharci adag oo dil ah ku fuliya dambiilayaal geystay kufsi wadareed iyo dil loo geystay gabar 12 sano jir ah sanadkii 2019.

James Swan, wakiilka gaarka ah ee U.N. ee Soomaaliya, ayaa ku booriyay hogaamiyaasha dalka iyo dadka deegaanka inay waxbadan qabtaan oo dhageystaan dhibbanayaasha iyo kuwa ka badbaaday qalalaasaha la xiriira galmada.

---

Sannadihii ugu dambeeyay, Kim Yo-jong ayaa si wayn uga soo muuqatay saaxadda siyaasadda iyo hoggaanka caalamka waxayna noqotay shaqsi muhiim ah oo udub-dhexaadna u ah awoodda Pyongyang.

Waa da’da ka yar hogaamiyaha Kuuriyada Waqooyi Kim Jong-un – waxay dhalatay sannadkii 1987 – waana qofka kali ee ka midka ah walaalihiisa ee ay sida aadka ah isugu dhaw yihiin Kin Jong-un.

Waxaa dhowaanahan isa soo taraya wararka la xiriira in uu guursaday wiil uu dhalay nin xil sare ka haya maamulka Kuuriyada Waqooyi.

Yaa Guursaday muxuuse yahay ninkaas?

Waxaa jiro warar la isla dhexmarayo oo ah in uu gabadhan guursaday wiil uu dhalay nin lagu magacaabo Choe Ryong-hae, oo ah nin awood badan leh, xoghayana ka ah xisbiga talada haya ee dalkaas, waana ku xigeenka hoggaamiyaha Kuuriyada Waqooyi Kim Jong-un.

Haddii guurkaas uu dhab yahay, waa arrin muhiim u ah maamulka dalkaas.

Qaar ka mid ah Khubarada Kuuriyada Koonfureed waxay sheegayaan in ninka gabadhan guursaday lagu magacaabo Choe Song, kaas oo ka tirsan hay’ad qarsoodi ah oo maamusha dhaqaalaha qoyska Kim.

In kastoo dhammaan macluumaadka ku saabsan Choe uu qariyay maamulka Kuuriyada Waqooyi, haddana tan iyo guurkoodii 2014-kii dhacay, waxaa la sheegayaa in laba canug ay isu dhaleen.

Sida uu qoray wargeyska the New York Times, Maalintii sannadka cusub ee 2015-kii, ayuu wargeyska rasmiga ah ee dalkaas ee Rodong Sinmun daabacay gabadhan oo xiran fargashiga guurka – iyadoo xilligaas booqaneysay meel lagu xanaaneeyo carruurta agoonta ah oo ku taalla Pyongyang.

Qof ay soo xigatay Wakaaladda Wararka ee Kuuriyada Koonfureed ee lagu magacaabo Yonhap wuxuu sheegay: “Inta aan ka warhayo Kim Yo-jong waxaa guursaday wiil uu dhalay Xoghayaha Xisbiga dalkaas maamula, Choe Ryong Hae.”

Mr Choe iyo Kim Yo-Jong waxaa loo maleynayaa in laba canug ay isu dhaleen – mid wuxuu dhashay 2015-kii, midka kalena 2018-kii, ayuu qoray wargeyska the Sun ee UK ka soo baxa.

Hadalka ku saabsan in canugga labaad uu u dhashay wuxuu soo baxay xilligii ay Kim Yo-jong booqatay ciyaarihii Xagaaga Olympic-gga ee sannadkii 2018-kii.

Gabadhan la dhalatay Hoggaamiyaha Kuuriyada Waqooyi waxay wax ku soo baratay dalka Switzerland, waxayna ka baxday iskuulka uu soo dhammeeyay Kim Jong-un.

Waxay Kuuriyada Waqooyi dib ugu noqotay sannadkii 2000. Balse lama arag, lamana oga wixii ay qabaneysay tan iyo 2011-kii, xilligaas oo ay ka qeybgashay duugtii aabeheed Kim Jong-ill.

Markii ay saaxada siyaasadda ka soo muuqatay

Kim Yo-jong ayaa markii ugu horeysay dareenka caalamka soo jiidatay sannadkii 2018, markaasi oo ay ka mid ahayd waftigii Kim ee booqanayay Kuuriyada Koonfureed.

Waxay qeyb ka ahayd ergadii ciyaarihii Olambikada xilligaas oo kooxihii ka socday Koonfurta iyo Waqooyiga ay hal koox noqdeen.

Waxay 2018 la shaqeynaysay oo ay barbar taagnayd walaalkeed xilli uu qaaday waddo dublamaasiyadeed isaga oo la kulmay madaxwaynaha Kuuriyada Koonfureed Moon Jae-in, madaxwaynaha Shiinaha Xi Jinping iyo kulankii muhimka ahaa ee uu la qaatay Donald Trump.

Xiriirka dhaw ee ay la leedahay walaalkeed Kim iyo doorka heerka sare ah ee ay ka ciyaarayso siyaasadda ayaa mar kale soo ifbaxay April 2020 markaasi oo walaalkeed Kim Jong-un uu ka maqnaa fagaarayaasha dadwaynaha.

Kim Yo-jong waxay ka mid tahay dadka ugu sarreeya ee la saadaalinayo in ay bedeli doonaan Kim Jong-un.

Doorka gabadhan, Kim, ayaa sare u kacay bishii October 2017-kii, markaasi oo loo dalacsiiyay in ay ka mid noqoto guddiga dajinta siyaasadaha xisbiga Shuuciga.

Ka hor waxay ahayd agaasima ku xigeenka waaxda brobagaandada, jagadaasi oo la rumaysan yahay in ilaa iyo imika ay hayso islamarkana ay ka shaqeyso sare u qaadidda sumcadda dad waynaha uu ku dhex leyahay walaalkeed Kim.

Ms Kim ayaa sidoo kale ka mid ah shaqsiyaadka ku jira liiska cunaqabataynta Mareykanka, waxaana lagu eedeeyay tacadiyo dhanka xuquuqda aadanaha ah oo ka dhacay Kuuriyada Waqooyi.

Waxay arrintan micnaheedu tahay in muwaadiniinta Mareykanka aysan wax xiriir ah la sameyn Karin.

Hanti kasta oo ka taalla dalka Mareykanka ayaa sidoo kale la xannibayaa.

Awood intee la’eg ayey leedahay?

Way adagtahay in la fahmo nidaamka awoodda Kuuriyada Waqooyi, sidaasi daraadeed way adag adagtahay in la cabiro inta ay dhan tahay galaangalka dhanka siyaasadda ee ay leedahay Kim Yo-jong.

Balse Oliver Hotham oo ka tirsan NK News ayaa BBC u sheegay: “Waxaan u maleynayaa in ay caadi tahay in la yiraahdo maadaama 30 jir ay tahay taasi oo ah da.a aan saamayn badan ku lahayn Kuuriyada Waqooyi – in galaangalka ay leedahay inta badan uu yahay mid ku tiirsan walaalkeed.”

Haddii ay noqto in la helo qof badala Kim Jong-un xiriirka qoyska ayaa noqonaya mid muhim ah.

Kim Jong-un ayaa la rumaysan yahay in uu caruur leeyahay, balse waa kuwa wali aad u yar-yar.

Maadaama ay Ms Kim ay xubin ka tahay dadka leh dhaxalka, warbaahinta dowladda Kuuriyada Koonfureed ayaa si sahlan qiil ugu heli kara in awooddaay lagu wareejiyo.

Balse dhaxaltoyadaasi marka la eego haddii aan iyada la soo xulin, hogaamiya kasta oo kale oo la soo xulo waxaa uu u arki karaa qof la loolamaya.

“ilaa uu yimaado awoodda xubin kale oo ka tirsan Kim, markaasi xaladda way u sahlanaanaysaa,” ayuu yiri Fyodor Tertitskiyoo ka tirsan jaamacadda Kookmin ee ku taalla Seoul.

“In ay la wareegto jagada hogaamiyaha sare haddii kale waxay luminaysaa dhammaan awoodaha iyo suurtagalnimada xitaa in ay nafteeda ku wayso.

Maxaa sababay in qoyska Kim ay iska dhaxlaan xilka?

Ma loo baahan yahay in la helo qofkii xilka kala wareegi lahaa Kim Jong-un? Isku xirnaanta qoyska muhiim ayey u tahay.

Dacaayadda dalkaas iyo aragtida siyaasadeed, waxay in mudda ah xoojinayeen waxa ay ugu yeeraan Isku Dhiigga Paektu – taas oo dib ugu noqoneysa ninka aasaasay dowladnimada Kuuriyada Waqooyi, Kim Il-sung.

Waxaa la rumeysan yahay in Kim Jong-un ay u joogaan carruur, balse weli way da’yaryihiin.

Iyadoo taa la eegayo, haddana Kim waxay ka mid tahay qoyskaaas. Warbaahinta dalkaasna waa in ay eegaan sida ugu ee ay uga hadli karaan in awoodda gacanteeda la geliyo haddii Kin Jong-un uu meesha ka baxo.

Balse in Xididka qoyska ay ku abtirsato ma keeni kartaa in loo xusho Hoggaamiyaha xiga, suuragalse ma tahay in qof kale uu u arko hoggaamiye loolan kula jira?

“Haddii qof kale oo ka mid ah qoyska uusan awoodda sare ku soo biirin, dhankeeda wax kasta way u fudud yihiin,” sida uu sheegay Fyodor Tertitskiy, oo ka tirsan Jaamacadda Kookmin ee Seoul. “Waxaa dhici karta in hoggaamiyaha ugu sarreeya ay noqoto ama in ay waydo dhammaan xilalka iyo nolosheedaba.”

Kaalintey kaga qoyska maxay tahay?

Kim Yo-jong waa gabadha ugu yar caruurta hogaamiyihii hore ee Kuuriyada Waqooyi.

Waxay isku hooyo yihiin Kim Jong-un iyo Kim Jong-chol, oo isagu la rumaysan yahya in uusan xil sare ka hayn nidaamka awoodda siyaasadda dalkaasi.

Waxay dhalatay 1987 waxayna 4 sano ka yartahay walaalkeed Kim Jong-un oo imika xilka haya.

Waxay wax ku wada barteen islamarkana ku noolaayeen magaalada Berne ee dalka Switzerland.

Saraakiisha iskuulkii ay wax ka baran jirtay ee dalka Switzerland ayaa waxay sheegeen in ay ahayd gabadh si wayn loo ilaaliyo islamarkana waxaa mar la sheegay in qabow yar oo ay dareenta markiiba inta iskuulka laga saaray isbataal la geeyay.

Warar lagu kalsoon yahay oo ay heshay Warsan Newsayaa sheegaya in Sheekh Mukhtaar Roobow Cali “Abuu Mansuur” uu ka hadlay dagaal qaraar oo todobaadkii hore degaanka Abal ku dhaxmaray ciidankiisa iyo maleeshiyada Al-Shabaab.

Dagaalkii ka dhacay degaanka Abal waxaa sida la rumeysan yahay ku dhintay ku dhowaad 50 dagaalame oo Al-Shabaab ah, waxa uuna ahaa dagaalkii ugu qaraaraa ee dhaxmaray ciidamada Abuu Mansuur oo dowladda taabacsan iyo Al-Shabaab.

Xogta ay heshay Warsan News ayaa sheegeysa in Sheekh Mukhtaar Roobow uu Xildhibaano iyo siyaasiin ku beel ah uu ka dalbaday in Muqdisho loo soo qaado 14 askari oo dhaawac ah, waxaana ku jiray taliyaha ciidanka Abuu Mansuur oo sidoo kale ahaa ku xigeenkiisa.

Sarkaalkaan dhaawaca ah ayaa magaciisa lagu sheegay Sheekh Maxamuud Mukhtaar waxaana hadda lagu dabiibayaa Muqdisho, ayada oo ay soo hagaageyso xaaladiisa caafimaad.

Sidoo kale waxaa jira ciidamo kale oo dhaawacyo qaba kuwaas oo ku jira Isbitaal ku yaalla Xudur. Abuu Mansuur oo xabsi guri ah ayaa dalbaday in laga warqabo dhamaan dhaawacyada iyo daryeelkooda.

Sheekh Mukhtaar Roobow ayaa lagu hayaa guri ku yaalla Muqdisho in ka badan hal sano kadib markii la soo xiray isagoo ah musharax Koonfur Galbeed dhamaadka sanadkii 2018. muddo uu ku jiray xabsiga NISA ayaa kadib loo wareejiyey xabsi guri.

Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed C/llaahi Farmaajo ayaa markii u horeysay xiriir toos ah oo dhanka taleefanka la sameeyay Madaxweynaha Jubbaland Axmed Madoobe, tan iyo markii la isku khilaafay doorashadii bishii Agosto ee sanadkii hore oo dib loogu doortay Axmed Madoobe, taasoo ay dowladda Federaalka qaadacday.

Ilo wareedyo muhiim ah ayaa u xaqiijiyay dhanka taleefanka in Madaxweyne Farmaajo iyo Madaxweynaha Jubbaland uu xiriirkooda dhanka taleefanka uu ahaa sallaan, is xogwareyso, isu garaabid iyo in wixii mad-madow ee ka dhex jiray meesha laga saaro, isla markaana la isu yimaado.

Madaxtooyada Soomaaliya ayaa si weyn uga soo horjeeday dib u doorashadii Axmed Madoobe, waxaana ay dagaal siyaasadeed iyo mid ciidan u gashay cadaadiska ay saartay Maamulka Axmed Madoobe, iyadoo ku soo rogtay xayiraad dhanka diyaaradaha ka dega Kismaayo, xayiraad dhaqaale iyo Ciidamo loo diray Gobolka Gedo, iyadoo meesha ka saartay Maamuladii degmooyinka Gedo ee hoos-tagayay Maamulka Axmed Madoobe.

Madaxweyne Farmaajo ayaa dhowaan aqoonsaday Madaxweynaha Jubbaland, waxaana aqoonsigaas ahaa mid labo sano ah, hase ahaate war saxaafadeed ka soo baxay Madaxtooyada Jubbaland ayaa lagu sheegay in aanu aheyn aqoonsigaas mid sharciyad ku dhisan oo waafaqsan dastuurka Jubbaland iyo kan dowladda Federaalka.

Muddooyinkii u dambeeyay Madaxweyne Farmaajo ayaa wajahayay cadaadis uga imaanayay Beesha Caalamka oo ahaa inuu la heshiiyo Maamul goboleedyada, lana abuuro jawi is faham ah oo ay ku kulmaan dowladda Federaalka iyo dowlad goboleedyada, si loo gaaro wada hadal dhab ah iyo dib u heshiisiin.

Waxaa la filayaa in dhowaan kulan isugu yimaadaan Madaxda dowladda Federaalka iyo dowlad goboleedyada, si looga wada tashado hannaanka doorashada oo khilaaf uu ka jiro, iyadoo maamul goboleedyada dalbanayaan in kulankaas uu dhaco ka hor 27-ka bishan oo ah xilliga Guddoomiyaha Guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka ay khudbad u jeedin doonto Golaha Shacabka.