
Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay doorka dhalayarada ku leeyihiin nabad dhisia somalia
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaan maalgelisay Midowga Yurub (European Union).

Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay doorka dhalayarada ku leeyihiin nabad dhisia somalia
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaan maalgelisay Midowga Yurub (European Union).

Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay yahay waxyaabaha inta badan dhaliya colaadaha ka dhaca soomaaliya,
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaan maalgelisay Midowga Yurub (European Union).




Dalladda warbaahinta SOMA ayaa maanta tababar ku saabsan Bed-qabka saxafiyiinta ka furtay Magaalada Baydhabo ee Gobalka Baay.
Tababarka oo ay ka qayb gelayaan 22 wariye oo Rag iyo Dumar isugu jira ayaa socon doona muddo seddex maalin ah waxaana saxafiyiinta lagu bari doonaa casharro ku saabsan bedqabka saxafiga.
Xoghayaha SOMA Maxmed C/wahaab oo tababarka furay ayaa wariyaasha kula dardaarmay inay ka faa’iidaystaan tababarkan maadaama ay ka shaqeeyaan dalka Soomaaliya oo ka mid ah dalalka ugu badan ee saxafiyiinta lagu dhibaateeyo.
Guddoomiyaha SOMA Hilaal Sheikh Shucayb oo asagana furitaanka ka hadlay ayaa sheegay in SOMA oo taageero ka helaysa IMS ay dadaal ku bixisay in wariyaasha Koonfur galbeed ka shaqeeya helaan tababarkaan oo aad muhiim ugu ah saxafiyiinta.

WMN-Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay Muhiimada ay Nabbaddu u leedahay Nolosha Bulshada
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaan maalgelisay Midowga Yurub (European Union).

Dhaqan ahaan bulshada Soomaalidda wax jira shaqooyinka qaar aysan dumarka qaban karin, balse waxaa jira dumar badan oo ka ka gudbaya caqabadaas. Kuwaas oo ay ugu horeeyaan dumarka ka tirsan ciidanka booliska gaar ahaan kuwa taraafikada, oo waayadii dambe si xoogan ugu soo biirayay.
Samiira Cabdullahi Xuseen oo ah labaatan iyo shan jir ka tirsan ciidanka Taraafikada ayaa tiri; “waxaa igu dhiiragaliyey shaqadan xaaladaha ay ku sugan yihiin waddooyinka magaaladda Muqdisho, dadweynahu waxa ay u baahan yihiin in wadooyinka la dhaafiyo, gaar ahaan dumarka.”
Waxaa muuqata in haweenku si firfircoon uga qayb qaadanayaan illaalinta iyo nidaaminta waddooyinka, iyga oo ka shaqeynaya jidadka magaaladda si ay u xakameeyan gaadiidka una hubiyaan ammaanka bulshada. Gabdha taraafikada ah ayaa muujinaya xirfad iyo karti iyga oo ka shaqeynaya sidii loo heli lahaa magaalo nidaamsan.
Taliyaha Ciidanka Booliska Taraafikada Saciid Baryare ayaa yiri; “dowladu waxa ay ku dedaalaysa in gabdhaha la siiyo 30%, laakiin gabdhaha booliska tarafaakida ku jiraa way ka badan yihiin 30% tiro ahaan.”
Saciid Baryare oo hadalka sii wadday ayaa dhanka kale sheegay; “ gabdudhu dhanka wax qabadka waa ay ka fiican yihiin ragga ay shaqo wadaagta yihiin ,shaqooyinka loo diro ma dayacaan, saacadaha shaqada oo dhan waxa aad arakaysa iyaga oo shaqo ku mashquulsan oo jidadka kala haggaya.”
Shaqooyinka xakameynta waddooyinka iyo illaalinta amniga ay taraafikada qabtaan ayaa muhiim u ah koritaanka magaalooyinka. Haweenka ciidanka ayaa si dhab ah u xaqiijiyay in ay qayb ka noqdaan hormarka dalka ka socda.
Hibaaq Maxamed Faarax oo ka mid shacabka magaaladda Muqdisho ku nool ayaa ayaa tiri; “dumarka Booliska Taraafikada waxa ay dhiirigelin u yihiin guud ahaan haweenka Soomaaliyeed in ay ka shaqeeyaan illaalinta nidaamka iyo bulshada.”
In kasta oo dhaqanka iyo bulshada qaarkeed ay diido kala kulmaan dumarka ka tirsan ciidanka booliska gaar ahaan qeybta taraafikada haddana waxa jira bulshada qaybo ka mid ah oo soo dhaweeyay shaqada haweenkan.
Mukhtaar Macallin oo ah soddon iyo seddex sanno jir ah, ka na mid ah bajaajlayda magaaladda ayaa yiri; “gabdhaha taraafikada aad bay u wanaagsan yihiin shaqo ahaan, waxa ay illaaliyaan nidaamka waddooyinka, waxa ay xakameeyan jaamka gaadiidka.’
Dhaka kale Taliya Ciidanka Taraafikada Saciid Baryre, ayaa ka hadlay caqabadaha heysta gabdhahan wuxuuna yiri; “caqabadahu waa ay badan yihiin, oo waxa laga yaaba in ay joojiso wadayaasha gaadiidka, waxaa laga yaabaa in uu san u istaaginba, ama uu gaariga ku dhufto. Qaarkood ayaaba ku dhaha gabar ayaad ba tahaye maxaa ku keenay waddada, ama uu af lagaadeeyaba. Si aan wax uga beddelno arrimahan isgoys walba waxaan geynay gabdho si ay dadku ula qabsadaan”.
Sahra Ahmed, Bilan Media

Qoysas badan oo soo barakacay ayaa u burburay sababo la xiriira isbeddelka cimiladda, taas oo saameysay beerahooda iyo xoolahooda ay dhaqanayeen. Kala tagan qoysaskan ayaa horseeday in haween badan oo barakacayaal ah ay masuul ka noqdaan sidii ay u dabbooli lahayeen baahida qoyskood.
Maano Sheekh Abuukar, oo ah hooyada 10 carruur ah oo ka soo barakacday deegaano hoos yimaada degmada Jowhar, ayaa sheegtay in ay lahayd beer 20 hektar ah, kuna beeri jirtay dalagyada kala duwan kuna maarayn jirtay nolosha qoyskeeda.
Maano ayaa sheegtay in daadad soo noqnoqday ay sabab u noqdeen in ay beerteeda waydo, kana barakacdo degaankeeda, maadaama aysan awoodin in ay ka ka xakamayso biyaha wabiga beerta iyo hoyga qoyskeeda. Tani waxay sababtay in sannadkii ugu dambeeyay ay barakac ku ahadey kaamka xeerka Al Cadala ee degmada Garasbaley ee gobbolka Banaadir.
“Markii beertii naga baba’day oo dalagyadii khasaare soo gaareen, dadkiina naga gadan waayeen wax soo saarka, ayuu ninkaygu u soo barakacay Xamar.”
Waxa ay sidoo kale sheegtay in burburka qoyska uu sabab u noqday in saygeedu ka soo tagay kana soo fogaaday qoyska. Wuxuu awoodi waayay in uu bixiyo biilka sida, waxbarashada, hoyga, cunada, iyo baahiyaha kale ee qoyska.
Maano oo hadalkeeda sii waddata ayaa dhahday; “Ninkayga waan isku faraxsanayn, waxa aan isku dhalnay sagaal carruur ah, kalsooni ayaan isku qabnay, laakiin hadda waxaana kala fogeynay danta iyo duruufaha ay sababeen iskubeddelka cimiladdu. Markii aan deegaankeenna joogney, waan faraxsanayn, wax walbana waan wadaagi jirnay.” Ayaa ay tiri.
Qoyska Maano ayaa hadda ku nool dhaqaale aan joogto ahayn, iyaga oo ka shaqeeya nadaafadda guryaha. “Ilmahaygu waxa ay ku barbareen dhul barwaaqo ah, laakiin baahida halkan ka jirta uma adkaysan karaan. Mar walba way xanuunsan yihiin, afar ka mid ahna maba kacaan oo nafaqa darro haysa.” Ayaa ay tiri Maano.
Dhanka kale, Duniyo Ali Abdi, oo 18-jir ah, oo hooyo u ah labba carruur ayaa ka soo barakacday deegaanka Saakoow ee gobbolka Jubbada Dhexe. Duniyo iyo qoyska ay ka dhalatay oo 14 qof ah ayaa si wadajir ah barakac ugu ah kaam ku yaala degmada Deyniile.
“Ilmahan caano iyo cunto midna uma hayo, biyo ayaan siiyaa haddii aan u helo wixii dariska ka soo hara oo cunto ah, aabbohoodna biil iguma siiyo,” ayay tiri Duniyo.
Duniyo iyo seygeeda ayaa sidoo kale u kala tagay sababo la xiriira cunto iyo nolol ku filan oo ay awoodi waayeen in ay helaan, taas oo keentay inay is furaan.
“Ninkeyga beeralay ayuu ahaa, markii abaarahu dhaceen, ka dib wuxu bartay cunista mukhadaradka, markasta na wuu idili jiray. Markii aan u dul qadan waayay ayaan ka soo cararay, abaaraha ka hor, wuxuu ahaa qof wanaagsan oo reerkiisa jecel.” Ayaa ay tiri Duniyo.
Haweenka barakacayaasha ah ee ku nool xeryaha barakaca ee Muqdisho ayaa badankoodu ah haween la nool carruurtooda, kadib markii ay kala tageen ragii ka dhalay ilmaha. Taas oo sababtay in carruurta aan gaarin da’da shaqada ay ka shaqeeyaan suuqyada Muqdisho si ay u maareeyaan nolosha qoysaskooda barakac ah.
Dhanka kale, dowladda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa sheegtay in ku dhawaad 3 milyan iyo lix boqol kun oo qoys ay ku jiraan xaalad macaluul ah, kuwaas oo u badan qoysaska barakacayaasha ah ee isbeddelka cimiladdu u saameeyay ilihii dhaqaale ee ay ku tiirsanayeen.
Wasaaradda Beeraha iyo Waraabka ee Dowladda federaalka ee Soomaaliya ayaa sheegtay in daraasad dhawaan soo baxday ay caddeyneyso in burburka qoysaska uu qeyb ka yahay isbeddelka cimiladdu. Maxamuud Yasiin oo ka hadlayaa ayaa dhahay;
“Abaaraha dalka ka jira, fatahaadaha, isbeddelka cimilada, iyo cooladaha dalka ka socda ayaa sababay in qoysaska badani ay burburaan, kadib markii ay waayeen ilihii dhaqaale ee ay ku tiirsanayeen.”
Naciima Saciid, Bilan Media

In Somalia, where traditionally certain jobs are meant only for men, a group of women are breaking these barriers and re-writing the narrative. The role of traffic police has long been seen as unsuitable for them.
However, women in Mogadishu are taking to the streets, directing traffic, ensuring road safety and proving their competence in a role that was once out of reach.
Samiira Abdullahi, at just twenty-five years old, is one of Mogadishu’s growing numbers of female Traffic Police officers. “What motivated me to take on this job is the situation of the public. People need roads to be properly managed, and as a woman, I want to be part of that.”
“The government had initially aimed to have 30% of the force composed of women, but now women in the traffic police have reached 40%. Their work performance is often better than that of men. This is because a woman takes her job seriously; you will never see her leaving her work unattended. When you observe the women working on the streets, you can see that they are always present, even during long working hours, standing on the roads, ensuring that everything runs smoothly.” According to Said Baryare, the Commander of Traffic Police Force
This level of commitment hasn’t gone unnoticed by the public. The role is far from easy, but ensuring road safety is vital for the growth and development of cities. The women have demonstrated their indispensable contribution to this progress. Hibak Mohamed Farah, a community member, said “They are a source of encouragement for Somali women as a whole to participate in maintaining order and contributing to society.”

Photo: Samiira Abdullahi ensuring smooth traffic flow and order in one of Mogadishu’s busy roads.
Although some traditional view of society may oppose women working in the police force, especially in the traffic division, there are also many communities that embrace this change.
Muktar Moalim, a 33 years old who drives a Bajaj, said “The women in traffic are doing a great job. They maintain order on the roads and clear blocked streets. They take their jobs seriously.”
Despite their growing presence and positive impact, these women face significant challenges, Commander Bayare explained, “when they stop vehicles and ensure the drivers comply, some drivers might not even stop at all, or they may hit the vehicle. Some people even insult them, asking why a woman is on the street and making offensive comments.”
Still the women stand their ground. “The behavior of the public is not always ideal. However, at every intersection, we have deployed women to manage the situation and interact with the public.” Says Baryare
Sahra Ahmed, Bilan MediaVVVVV

Garaad is a new robot developed by Zamzam University in Mogadishu, Somalia, as part of an effort toward technological advancement in the country. Led by Abdiasis Hassan Ahmed, head of the university’s technology department, this project symbolizes Somalia’s aspirations and hopes for a future driven by innovation and technology.
The idea for Garaad was conceived during the annual Community Aisummit Somalia conference, held in Mogadishu. This conference, focused on advancing Somalia’s technology sector, inspired the creation of a robot designed to modernize society.
Initially, a design was created, and the prototype of Garaad developed. Equipped with advanced capabilities, Garaad can engage in meaningful conversations, ask and respond to questions, and interact with people.
Beyond simple questions and answer interactions, The Robot can connect with people on an emotional level. The robot can engage in supportive dialogues, offering empathy and companionship, particularly to those experiencing sadness. It becomes a friend, helping people share their problems and alleviating their distress.
As Abdikadir Hassan Ahmed stated, “If we try, we can make something better.”
Abdikadir says “Despite the challenges encountered during development, our team is committed to further advancement.” Public reception of Garaad has been mixed; while many Somalis are enthusiastic about its potential, others have expressed concerns about the robot’s future.
Looking ahead, Garaad has a promising future. Its primary objective is to assist the Somali community, both domestically and abroad. particularly in areas like education, social services, and the development of technological skills.
The Robot exemplifies Somali progress and innovation in the field of technology.
Abdikadir and his team are determined to push the boundaries of what Garaad can achieve, aiming to elevate Somali technological innovation to new heights. Garaad not only embodies progress but also inspires hope for a brighter, tech-driven future for Somalia.
Farhiya Muraad, Bilan media