hoos ka dhagayso warka subaxnimo ee warbaahinta warsan oo uu noo soo jeedinayo wariyahena mohamed (caskaawi)
Masaajidka ugu weyn Magaalada Caasimadda ah ee Muqdisho Cali Jimcaale, ayaa dhawaan waxaa Maamulka Masaajidkaas kasoo baxay awaamiir lagu kala saarayo dadka ku ictikaafaya masaajidka maadama ay badan yihiin .
Magaalada Muqdisho oo ay ku noolyihiin dad badan ayaa durba waxa ay qaarkood iska xaadiriyeen masaajidka si ay usoo hubiyaan qaabka ay boos uga heli karaan, iyadoo tirade durba ay buux dhaafisay.
Maamulka sare ee masaajidka Cali Jimcaale ayaa shuruudo kasoo saaray sida ay dadka u kala saayaan iyada oo tobanka dambe ee Ramadaan ay foodda nagusoo heyso.
Sheekh Cabdikariin Ciise Cali oo ah Imaamka kana mid ah mas’uuliyiinta masaajidka ayaa BBC-da u sheegay, “Maadaama dadka masaajidka soo xaadiraya hadana raba in ay ictikaafaan ay badanyihiin, maamulka masaajidku waxa ay soo saareen shuruudo lagu kala saarayo dadka”.
Ilaa afar shuruuudood oo waaweyn ayuu ka dhawaajiyay Sheekh Cabdikariin, taas oo cidda kasoo bixi weyda aysan awoodi doonin in ay kamid noqoto dadka ku ictikaafacaya masaajidka.
“shuruudda 1-aad waa in qofka ictiraafaya uu yahay qof rag ah, taas micneheedu ma ahan in dumarka laga mamnuucay laakiin masaajidka nooma saamixin in ay ku ictiraafaan Masjidka.
Qodobka 2-aad, waa in qofka ictikaafaya uu yahay qof kaweyn da’da 20-ka sano, taas waxa aan uga dhignay in qofku uu noqdo qof mas’uul ah maadama ay dhallinyarada qaar taleefannada ku mashquulaan ama qaarkood ay maanta dhan wax duubaan taas oo ay dhibsanayaan dadka waaweyn ee ictikaafaya”, ayuu yiri Sheekh Cabdikariin.
waxa uu sheegay in shuruudda 3-aad ay tahay in qofka ictikaafaya ugu horreyn looga baahanayahay in uu is diiwan geliyo, waxa uu sheegay in barnaamij lasoo dhigi doono dhinaca barta Facebook-gga ee Masaajidka iyada qof waliba looga baahanyahay in uu soo buuxiyo foom xagga ku qoran.
Waxaa xusid mudan in qofka loo oggolaaday in uu kamid noqdo dadka ictikaafaya uu heli doono farriinta gaaban ee ugu dhacaysa taleefankiisa.
“Shuruudda kale ee 4-aad waxa ay tahay in qofka laga helo damiin iyo aqoonsi, taas waxa ay ku timid in meelaha qaar ay ka dheceen in dadka ictikaafaya mararka qaar la dhaco oo taleefannada iyo alaabaha laga aruursado, waxaana loo baahanayahay damiin ah siyaasi ama oday dhaqameed ama ganacsade ama qof mas’uul ah oo la garan karo”, ayuu yiri sheekh Cabdikariin.
Aqoonsiga labada qof ee damiintaha iyo la damiintaha ayaa muhiim ah oo labadaba laga doonayaa sida uu sheegay Sheekha.
Waxaa kale oo jirta in qofka laga doonayo caddeyn ah in uu caafimaad qabo isla markaana uu keeno warqad muujineysa caafimaadkiisa in uu wanaagsanyahay.
Sheekh Cabdikariin ayaa sheegay in Meesha la’isugu imaanayo ay tahay masaajid isla markaana waqti badan la joogayo taasina ay keeneyso in qofkasta la hubiyo caafimaadkiisa si badqabka qofka loo ilaaliyo.
Culimada masaajidka Sheekh Cali Jimcaale ayaa sidoo kale sheegay in qofka Kujira masaajidka ee loo oggolaaday in uu ictikaafo afurkiisa iyo suxuurtiisaba ay kafaala qaadeen isla markaana aysan jirin wax looga baahanyahaay.
Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Feseraalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa xafiikiisa ku qaabilay Ergeyga Gaarka ah ee Shiinaha u qaabilsan Geeska Afrika, Danjire Xue Bing, oo ay ka wada hadleen xoojinta xiriirka iyo iskaashiga soo Jireen ka ah ee u dhaxeeya labada dal.
Ra’iisul Wasaare Xamsa ayaa uga mahadceliyey Dowladda Shiinaha taageerada dhinacyada kala duwan leh ee ay siiso Soomaaliya, isaga oo xusay guulaha waawayn ee ay Soomaaliya xaqiijisay muddaddi la soo dhaafay, haddana loo diyaar garoobayo isbeddel mug leh oo dhinacyada dhaqaalaha iyo bulshadaba wax wayn ka bedeli doona.
Dhankiisa Danjire Bing ayaa sheegay in ay Soomaaliya mar walba garab taagan yihiin, haddana sii xoojin doonaan taageeradooda.
Golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa meelmariyey qaraar cusub oo dalbanaya xabbad-joojin degdeg ah oo ka hirgasha marinka Qaza, inta lagu guda jiro bishan barakaysan ee Ramadan, taas oo haatan maraysa kala bar.
Qaraarkan ayaa sidoo kale dalbanaya in si degdeg ah oo bilaa shuruud ah loo sii daayo dhammaan la haystayaasha, lana qaado dhammaan caqabadaha la hordhigay gargaarka bini’aadanimo iyo in bedqabka dadka rayidka ah ee Qaza
Qaraarkan ayay soo diyaariyeen 10-ka xubnood ee meertada ah ee ku jira golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay, waxaana meelmariyey 14 dal, halka Maraykanku uu ka aamusay, taasoo fududaysay in qaraarkani dhaqangalo.
Waa markii sideedaad ee golaha ammaanku isku dayo inuu qaraar xabbad-joojineed ka soo saaro dagaalka Qaza, hase ahaatee intooda badan wuu ku guuldaraystay.
Dowlad Goboleedka Puntland ayaa mar kale ku celiyay mowqifkooda ku aaddan wax ka bedelka Dastuurka dalka, taasi oo dhawaanahaa uu ka taagan yahay muran iyo is-faham waa adag oo u dhexeeya Mucaaradka iyo Dowladda dhexe.
War-murtiyeed dhinacyo badan taabanayay oo kaoso baxay Madaxtooyada Puntland ayaa lagu caddeeyay in tallaabooyinka ay qaadayso dowldda dhexe ay yihiin kuwo sharci-darro ah.
Qoraalka kaso baxay Puntland ayaa sidoo kale lagu caddeeyay in Baarlamaanka dalka aysan awood u laahyn in ay bedelaan Dastuurka dalka, waxaana tallaabada Madaxweynuhu qaadayo ku tilmaameen mid talo maroorsi ah oo aan sharci ku dhisnayn.
Dowlad Goboleedka Puntland ayaa mar kale ku celiyay mowqifkooda ku aaddan wax ka bedelka Dastuurka dalka, taasi oo dhawaanahaa uu ka taagan yahay muran iyo is-faham waa adag oo u dhexeeya Mucaaradka iyo Dowladda dhexe.
War-murtiyeed dhinacyo badan taabanayay oo kaoso baxay Madaxtooyada Puntland ayaa lagu caddeeyay in tallaabooyinka ay qaadayso dowldda dhexe ay yihiin kuwo sharci-darro ah.
Qoraalka kaso baxay Puntland ayaa sidoo kale lagu caddeeyay in Baarlamaanka dalka aysan awood u laahyn in ay bedelaan Dastuurka dalka, waxaana tallaabada Madaxweynuhu qaadayo ku tilmaameen mid talo maroorsi ah oo aan sharci ku dhisnayn.
Taliyaha Ciidanka dhulka ee XDS Gen Dayax cabdi cabdulle, Taliyaha guutada 14 Oct G/le dhexe Nuur maxamed gaabow (Nuurfarey), iyo madaxa howl gelinta ee CXD g/dhexe Cali Aaden ayaa gaaray deegaanka bariire ee gobalka shabelada hoose.
Liiban yuusuf garre Taliyaha ururka 18 aad guutada 6aad qaybta 60aad ee CXD ayaa deganka bariire ku Soo dhaweeyay saraakiishan oo safar dhulka ah ku maraya qayb ka tirsan maamulka KGS.
Masuuliyiinta ayaa boodqay fadhiisimaha kala duwan ee Ciidanka Xogga dalka ay ku leeyihiin deegaanka bariire, waxa ayna saraakiisha iyo Ciidankoda kala hadleen Nooleynta iyo Sara u qaadida dagaalka lagula jiro Alshabaab.
Taliyaha oo goob fagaara ah kula hadlay ciidanka ayaa sheeegay in markaan loo baahan yahay in is Bedel wayn Ciidankani ay ka keenaan dagaalka lagula jiro AS.
Taliyaha ayaa dhanka kale booqday Ciidanka ATMIS ee fadhigiidu yahay deegaanka bariire, shir saacad qaatay oo halkaas ka dhacayna waxaa lagu gorfeeyay ka qayb noqoshada dagaalka Ciidanka XDS ay ku lajiraan dagaalamaayasha Alshabaab kana socda Shabelada hoose.
Iran ayaa sheegtay in maxaabiis kaga xirnaa Soomaaliya ay dib u heleen xorriyaddooda
33 kaluumaysato iyo badmaaxiin u dhashay dalka Iran oo ku xirnaa xabsiyada dalka Soomaaliya ayaa la sii daayay, waxaana ay dib ugu laabanayaan dalka Iran iyagoo diyaarad lasoo saarayo sida ay ku waraantay warbaahinta Irna ee Iran.
Cali Maxamed Cumar Balcad oo ah kusimaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa ku wargeliyay in 33-kaluumeysato iyo badmaaxiin u dhashay dalka Iran oo ku xirnaa xabsiyada Soomaaliya la sii daayay, kuwaasi oo dib ugu soo laabanaya dalkooda, sida uu ku dhawaaqay Safiirka Iran u fadhiya Kenya Ali Gholampour.
Gholampour oo sidoo kale ah Safiirka Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran u fadhiya Soomaaliya ayaa intaa ku daray in mas’uuliyiinta Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Xukuumadda Soomaaliya ay shaaciyeen in ay diyaar u yihiin in loo gudbo hannaanka dib u soo nooleynta xiriirka labada dal oo go’ay dhowr sano ka hor.
Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa kumanaan ka tirsan Shacabka Gobolka Banaadir ee Caasimadda Muqdisho kala qeyb-galay Banaanbax ay ku taageerayaan Dhameystirka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Shacabka oo watay boorar ay ku xar-dhan yihiin in la dhameystiro Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa waxa ay xubnaha labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ugu baaqeen in ay Ansixiyaan Dhameystirka Dastuurka. Iyagoona Madaxwaynaha JFS Mudane Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ku taageeray ka dhabeynta balan-qaadkiisa ahaa in uu dhameystirayo Dastuurka dalka.
Xubno ay ka mid yihiin Guddoomiye Kuxigeenka Amniga & Siyaasadda Gobolka Banaadir Mudane Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh), Wasiir Kuxigeenka Wasaaradda Warfaafinta XFS Mudane Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala, xubno ka tirsan Hormuudka Haweenka, Dhalinyaradda iyo Culumada, oo halkaasi kula hadlay kumanaanka shacab ee isugu yimid barxada Taalada Daljirka Dahsoon, ayaa codkooda ku biiriyay taageerada Dhameystir Dastuurka, Isla markaana kuwa diidan ugu baaqay in ay ka hor leexdaan masiirka Ummadda Soomaaliyeed.
Ugu danbeyn Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa sheegay in dhameystirka Dastuurka uu yahay mid muqadis ah, si loo helo xuquuqda ka maqan kumanaanka shacab ee ku nool Gobolka Banaadir, isla markaana loo cadeeyo Maqaamka Caasimadda Muqdisho, Asigoona ugu baaqay xubnaha xildhibaanada labada Aqal in ay Ansixiyaan dhameystirka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Maxkamadda magaalladda Mumbai ee Caasimada Gobalka Maharashtra ee K/Galbeed ee dalka Hindiya waxaa maanta oo Axad ah la soo taagay 35 Muwaadiniin Soomaali ah, kuwaasi oo shalay lagu wareejiyey Ciiddanka Boliska ee dalkaasi.
Eedeysanayaasha waxa maanta la hor geeyey Maxkamadda magaalladda Mumbai oo horey loo oran jirey Bombay.
Garsoorka Maxkamadda Mumbai waxay oggolaatay in ay Ciiddanka Boliska gacanta ku sii hayaan Eedeysanayaasha muddo 10 maalmood, ilaa laga soo dhamaystirayo Gal-dacwadeedka Kiiska loo haysto.
Eedeysanayaasha Soomaalida waxaa lagu soo qabtay Iska-horimaad qaatay 40 saacadood la galeen Markab Dagaal oo ay Ciiddanka Badda Hindiya leeyihiin bishan March 15-dii.
Qabashada Burcad-baddeedaasi waa tiradii ugu badnayd ee lagu maxkamadeeyo dalka Hindiya muddo haatan laga joogo ku-dhawaad 6 sano.
Sanadkii 2011-kii, 120 Muwaadiniin Soomaali ah oo lagu soo qabtay hawlgalo ka dhacay badda Somalia ayaa lagu maxkamadeeyey dalka Hindiya,
iyadoo lagu xukumay Xabsi 7 sano ah oo ay ku qaateen Xabsiyo ku yaalla magaallada Mumbai ee dalka Hindiya.
Labo ka mid ah Burcad-baddeedaasi ayaa ku dhintay Xabsiga, halka 118-kii kale dib loogu soo celiyey dalka Hooyo, kadib, markii ay dhamaysteen Xukunadii lagu riday.
Bannaanbax ballaaran ayaa maanta ka dhacaya Magaalada Muqdisho ee Caasimadda Soomaaliya, iyadoo haatan uu socda qaban-qaabadii ugu dambeysay ee bannaanbaxaasi.
Bannaanxa oo uu soo qaban-qaabiyay Maamulka Gobolka Banaadir, ayaa ah mid ballaaran oo ay kasoo qayb-galayaan Masuuliyiin, waxaana si weyn loogu taagerayaa Qorshaha wax ka bedelka Dasturka ee uu wado Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.
Dadka shacabka ah ee Caasimadda ayaa kusoo waaberiistay waddooyinka qarkood oo aan loo ogolayn in gaadiidku maro, waxaana la arkayaa dad farabadan oo goobaha shaqada lug ku tagaya.
Waxaana gabi ahaanba xiran Qaar ka mid ah Waddooyinka muhiimka ah ee Caasimadda, iyadoo la arkayo Ciidamo aad u farabadan oo sugaya ammaanka, sidoo kalena goobaha qaar ka celinaya gaadiidka dadweynaha.
Masuuliyiin ka tirsan Dowladda oo ay qayb ka yihiin Xildhibaano ayaa la filayaa inay dadweynaha isku soo baxay la hadlaaan, waxaana si weyn loo taageri doonaa wax ka bedelka Dastuurka dalka.