Muqdisho — Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, iyo mas’uuliyiin sare oo ka tirsan Dowladda Federaalka ayaa ka qeyb galay munaasabad lagu qabtay magaalada Muqdisho oo lagu maamuusayay qalin-jabinta saddex dufcadood oo ka baxay Machadka Sare ee Daraasaadka Amniga iyo Istaraatiijiyadda (HISS).
Munaasabadda ayaa lagu soo bandhigay guusha ardayda dhammaysatay waxbarashada iyo tababarrada la xiriira amniga iyo istaraatiijiyadda, iyadoo xafladda ay ka muuqatay ka-qeybgalka madaxda dowladda, aqoonyahanno iyo marti sharaf kale.
Qodobadii ugu muhiimsanaa ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud kaga hadlay xafladda:
Hadalkiisa waxaa si weyn uga muuqday dhowr qodob oo muhiim u ah mustaqbalka amniga Soomaaliya:
- Aqoonta amniga iyo istaraatiijiyadda waa tiir muhiim u ah dowladnimada.
Madaxweynaha wuxuu xoogga saaray muhiimadda ay leedahay in Soomaaliya yeelato saraakiil iyo khubaro amni oo leh aqoon cilmiyeed, faham istaraatiiji ah iyo awood ay ku falanqeeyaan khataraha dalka wajahaya. - Hay’adaha amniga waa in la xoojiyo.
Wuxuu tilmaamay baahida loo qabo in hay’adaha amniga Soomaaliya laga dhigo kuwo awood u leh inay si buuxda u gutaan waajibaadkooda, gaar ahaan xilliga dalka uu si tartiib ah ula wareegayo mas’uuliyadda amniga. Qodobkan wuxuu la jaanqaadayaa ujeeddada Machadka oo ah daraasaynta iyo fahamka khataraha amni ee gudaha, gobolka iyo caalamka. - Saraakiisha qalin-jabisay waxaa laga filayaa hoggaan iyo go’aan-qaadasho.
Madaxweynaha wuxuu qalin-jabiyeyaasha xusuusiyay in shahaadadu aysan ahayn dhammaadka waxbarashada, balse ay tahay bilowga mas’uuliyad cusub oo qaran. Aqoonta ay heleen waa inay ugu beddelaan adeeg wax ku ool ah oo shacabka iyo dalka loogu shaqeeyo. - Amniga Soomaaliya wuxuu u baahan yahay qorshe istaraatiiji ah.
Waxaa muhiimadda la saaray in dagaalka iyo ka hortagga khataraha amni aan lagu koobnaan hawlgallo ciidan oo keliya, balse lagu saleeyo cilmi-baaris, xog, qorsheyn, fahamka sababaha khataraha iyo siyaasad amni oo waarta. Xeer-nidaamiyaha Machadka laftiisu wuxuu daraasaadka amniga ku qeexayaa hab lagu barto, lagu falanqeeyo laguna maareeyo khataraha gudaha, gobolka iyo caalamka. - Qalin-jabiyeyaasha waxaa loo diray inay noqdaan hoggaamiyeyaasha amniga ee mustaqbalka.
Fariinta guud waxay ahayd in Soomaaliya u baahan tahay jiil cusub oo hoggaan amni ah oo isku dara aqoon, waayo-aragnimo, anshax iyo ilaalinta danta qaranka.
Hadalladii madaxda kale
Munaasabadda waxaa sidoo kale ka hadlay masuuliyiin kale oo sare, kuwaas oo guud ahaan xoogga saaray:
- Muhiimadda waxbarashada sare ee amniga iyo istaraatiijiyadda, gaar ahaan diyaarinta khubaro gudaha ah.
- Xirfadda iyo anshaxa saraakiisha, maadaama shaqada amnigu si toos ah ula xiriirto badbaadada shacabka iyo jiritaanka qaranka.
- In aqoonta Machadka lagu dabaqo shaqada dhabta ah, si cilmi-baarista iyo daraasaadka amni ay uga qaybqaataan go’aan qaadashada dowladda.
- Iskaashiga hay’adaha amniga, si ciidamada, booliska, sirdoonka iyo hay’adaha kale ay u yeeshaan faham iyo qorshe isku xiran.
- La tacaalidda khataraha cusub, iyadoo la tixgelinayo isbeddellada amni ee gudaha Soomaaliya, gobolka Geeska Afrika iyo caalamka.
Maxay munaasabaddani uga dhigan tahay Soomaaliya?
Munaasabadda maanta waxay ka duwan tahay xaflad qalin-jabin oo caadi ah. Machadka waxaa sharci ahaan loo dhisay inuu noqdo xarun lagu horumariyo aqoonta iyo xirfadda la xiriirta amniga qaranka iyo istaraatiijiyadda, iyadoo xeerkiisu si cad u qeexayo daraasaynta khataraha siyaasadeed, dhaqaale, ciidan, bulsho iyo kuwa kale.
Sidaas darteed, qalin-jabinta saddexdan dufcadood waxay fariin u tahay in Soomaaliya ay isku dayayso inay amniga qaranka ku dhisto hay’ado, aqoon iyo qorshe istaraatiiji ah, halkii amniga lagu tiirsanaan lahaa awood ciidan oo keliya.
Xeerka machadka wuxuu sidoo kale tilmaamayaa in mid ka mid ah waajibaadkiisa uu yahay kobcinta aqoonta iyo xirfadaha hawlwadeennada iyo hay’adaha dowladda, gaar ahaan dhinacyada sharci-fulinta, difaaca, amniga iyo istaraatiijiyadda.
Qalin-jabinta saddexdan dufcadood ayaa muhiimad gaar ah u leh dadaallada lagu horumarinayo kheyraadka aadanaha ee hay’adaha amniga iyo dowladda, maadaama Soomaaliya ay u baahan tahay khubaro leh faham qoto dheer oo ku saabsan caqabadaha amni, siyaasadeed iyo istaraatiiji ee dalka iyo gobolka.
Ka qeybgalka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale muujinaya muhiimadda ay dowladda siineyso waxbarashada iyo tababarka xirfadlayaasha ka shaqeynaya arrimaha amniga iyo istaraatiijiyadda qaranka.
Machadku, marka laga soo tago tababarrada iyo waxbarashada, waxaa loo asteeyay inuu sameeyo cilmi-baaris qotodheer oo ku saabsan amniga iyo istaraatiijiyadda Soomaaliya, gobolka iyo caalamka, isla markaana soo saaro talooyin cilmiyeed oo gacan ka geysan kara go’aan-qaadashada dowladda.
Munaasabadda qalin-jabinta ayaa sidaas darteed noqoneysa fursad lagu dhiirrigelinayo jiilka cusub ee aqoonyahannada iyo xirfadlayaasha amniga, iyadoo laga filayo inay aqoontooda uga faa’iideeyaan dhismaha hay’ado amni oo tayo leh iyo xoojinta fahamka istaraatiijiyadda qaranka.
Warsan Radio — Muqdisho
