Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay Kaalinta ururada bulshadu ku leeyihiin nabad dhisidda Somaliya
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaana maalgelisay Midowga Yurub (European Union).
Waxaa si rasmi ah maanta Muqdisho loogu furay kulammada 34‑aad ee xubnaha siyaasadda Ciidamada Joogtada ah ee Bariga Afrika (EASF), iyada oo ay tahay markii ugu horreysay ee Soomaaliya martigeliso kulankan muhiimka ah .
Kulankaan ayaa soconaya 15 Luulyo illaa 19 Luulyo 2025, waxaa sanadkan kulanka guddoominaysa madaxda Wasaaradda Gaashaandhigga ee Soomaaliya, taas oo qabanaysa xilka guddoomiyaha ee EASF .
Kulanka waxaa diiradda lagu saarayaa arrimo istiraatiiji ah oo ku saabsan siyaasadda, amniga iyo iskaashiga dhanka ciidamada, booliiska iyo qaybaha rayidka, iyada oo loo eegayo dhacdooyinka amni ee ka jira gobolka Bariga Afrika.
Kulanka waxaa diiradda lagu saarayaa arrimo istiraatiiji ah oo ku saabsan siyaasadda, amniga iyo iskaashiga dhanka ciidamada, booliiska iyo qaybaha rayidka, iyada oo loo eegayo dhacdooyinka amni ee ka jira gobolka Bariga Afrika.
Golaha Wakiillada Baarlamaanka Puntland ayaa maanta si rasmi ah uga xayuubiyay xubinnimada Xildhibaan Cabdirashid Yuusuf Jibriil, kaasi oo haatan ku sugan magaalada Laascaanood, halkaasi oo uu ka socdo shir siyaasadeed muhiim ah.
Fadhiga 16-aad ee Kalfadhiga 56-aad ee Golaha, oo uu shir-guddoominayay Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Puntland, Mudane Cabdirisaaq Axmed Siciid, ayna garab taagnaayeen guddoomiye ku-xigeenka 2-aad, Mudane Maxamed Maxamuud Ciise, ayaa lagu meel mariyay go’aanka luminta xubinnimada.
Xildhibaanada golaha ayaa cod gacan-taag ah ugu codeeyay go’aanka, waxaana oggol ugu codeeyay 38 Mudane, waxaana diiday hal qof, iyadoona hal qof kalana uu ka aamusay.
Go’aankan ayaa la rumeysan yahay inuu xiriir la leeyahay ka qaybgalka Xildhibaan Cabdirashid Yuusuf Jibriil ee shirka socda ee Laascaanood, taasoo horay uga dhalatay khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya maamulka Puntland iyo siyaasiyiinta kasoo jeeda SSC-Khaatumo.
Illaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo uu xildhibaanku kasoo saaray xil-ka-qaadistiisa, inkastoo ay xusid mudan tahay in isaga uu iska casilay xilkaasi.
Ugu yaraan laba askari ayaa ku dhintay, halka tiro intaasi ka badana ay ku dhaawacmeen, kadib markii kooxda Al-Shabaab,ay qarax la beegsadeen ciidamada Kenya oo maraya waddada u dhaxaysa Ijara iyo Bodhai, Magaalada Garissa ee waqooyi bari Kenya.
Labada qof ee dhintay ayaa lagu magacaabi jiray Maxamed Shabeel Bashiir iyo Cabdikadir Maxamuud Salaat. Waxay ku safrayeen gaari nooca Probox ah iyagoo kusii jeeday magaalada Bodhai, markaas oo uu qaraxu dhacay.
Guddoomiyaha degmada Bodhai, Dubat Maxamed, ayaa xaqiijiyay weerarka, isagoo sheegay in miinada dhulka lagu aasay ay u muuqato mid lagu beegsaday kolonyooyin ammaanka oo si joogto ah uga hawlgala wadadaas.
“Waa dhacdo murugo leh. Waxaan rumeysanahay in weerarku uu ahaa mid lagu bartilmaameedsaday ciidanka ammaanka ee mararka badan ku socda waddadan,” ayuu yiri Dubat.
Guddoomiye Dubat ayaa sheegay in amniga waddada la adkeeyay, islamarkaana hawlgal ballaaran oo ay iska kaashanayaan cutubyo ka tirsan GSU (General Service Unit) iyo SOG (Special Operations Group) uu socdo si loo raadiyo dambiilayaasha.
“Ciidamadeennu waxay baarayaan meelaha laga shakisan yahay. Waxaan ka codsaneynaa shacabka inay nala shaqeeyaan oo ay soo sheegaan wixii xog ah oo ay hayaan,” ayuu raaciyay.
Xildhibaan Abdi Cali oo ka tirsan Baarlamaanka Ijara ayaa cambaareeyay weerarka, isagoo ku tilmaamay mid carqaladeynaya dadaallada lagu xasillinayo gobolka.
“Waxaan aad uga murugooday kana naxay weerarkan arxan darrada ah. Waa xasuus naxdin leh oo muujinaysa halista wali haysata shacabka deegaanka,” ayuu yiri.
War qoraal ah oo ka soo baxay taliska Mareykanka ayaa lagu sheegay in duqeyn ay diyaaradahoodu ka geysteen buuralayda gobolka Bari ku dileen maleeshiyo ka tirsan kooxda Daacish.
Duqeynta ayaa waxay ka dhacday deegaanka ku yaalla koonfur-bari magaalada Boosaaso, ee gobolka Bari ee Puntland.
“AFRICOM oo ay weheliyaan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa wada howlgallo lagu wiiqayo awoodda kooxda ISIS-Somalia si looga hortago weerarro ay ka fuliyaan gudaha Soomaaliya ama ay ugu hanjabi karaan shacabka Mareykanka iyo danaha Mareykanka ee dibadda.” Ayaaa lagu yiri warka
Mareykanka ayaa sidoo kale sheegay inay sii wadi doonaan taageerada ay siiyaan Ciidamada AMISOM iyo kuwa Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ilaa iyo inta laga wiiqayo awooda Al-Shabaab.
Taliska Africom ma sheegin khasaaraha la gaarsiiyay maleeshiyaadka Daacish eek u sugan Buuraleyda Cali-miskaad ee Gobolka Bari.
Duqeyntan ayaa imaanaysa xili ciidamada Puntland ay howlgalo ka dhan ah maleeshiyaadka Al-shabaab ay ka wadaan Gobolka Bari, iyadoona la gudoomiyay saraakiisha iyo dagaalameyaasha ka tirsan Kooxda Daacish ee halkaasi ku dhuumaaleysanaya.
Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed, gaar ahaan qeybta Gobolka Banaadir ayaa gacanta kusoo dhigay askari ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka, oo la sheegay inuu qeyb ka yahay ilaalada Madaxtooyada, kaddib markii uu muuqaal laga duubay isaga oo si arxan darro ah u jirdilaya gabar Soomaaliyeed uu si weyn uga caraysiiyay bulshada.
Muuqaalka, oo lagu baahiyay baraha bulshada, ayaa muujinayay askariga oo si xun u garaacaya gabadha, taasoo keentay falcelin iyo caro ay muujiyeen shacabka Soomaaliyeed.
Booliiska qeybta gobolka Banaadir ayaa si deg deg ah u xabsiga u dhigay askariga falka geystay, oo lagu magacaabo Axmed Nuur Maxamuud, iyagoo sheegay in falkaasi uu yahay mid ka dhan ah sharciga, anshaxa ciidamada, iyo masuuliyadda ay u dhaarteen inay ilaaliyaan shacabka.
War rasmi ah oo kasoo baxay Taliska Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed ayaa lagu sheegay in askarigaas hadda lagu hayo xabsi baaritaan lagu sameynayo, isla markaana si deg deg ah loo horgeyn doono caddaaladda.
Booliisku waxay sidoo kale digniin u direen dhammaan ciidamada amniga ee dalka, iyagoo uga digay in aysan ku xadgudbin xuquuqda shacabka Soomaaliyeed, kuna adkeeyay in qof walba laga rabo mas’uuliyad, akhlaaq iyo dhowrsanaan.
Kuuriyada Waqooyi ayaa si cad u sheegtay inay diyaar u tahay dagaal toos ah oo ay la gasho Mareykanka, Japan, iyo Koonfur Kuuriya, taasoo dhalisay walaac weyn iyo diyaargarow milatari oo deg deg ah.
Hanjabaddan ayaa si gaar ah u saameysay Japan iyo Koonfur Kuuriya oo bilaabay dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo qorsheyaal ay uga hortagayaan khatarta laga yaabo inay ka timaaddo Pyongyang.
Dowladda Ruushka oo isha ku haysa xiisadda sii xoogeysaneysa ayaa uga digtay Mareykanka inuu huriyo dagaal hor leh oo ka qarxa Bariga Fog. Moscow waxay ku boorrisay Washington inay ka fogaato tallaabo kasta oo keeni karta isku dhac cusub oo caalami ah, iyadoo sheegtay in Bariga Fog aanu u adkeysan karin dagaal kale oo weyn.
Ruushka ayaa sheegay in xasilloonida gobolka ay muhiim u tahay nabadda caalamka, islamarkaana xiisad kasta oo halkaas ka kacda ay saameyn doonto dhaqaale, amni, iyo xiriirka awoodaha waaweyn ee dunida.
Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali ayaa magaalada Muqdisho ku qaabilay safiirka cusub ee Boqortooyada Ingiriiska u fadhiya Soomaaliya Mudane Charles King, Kaas oo diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka laba geesoodka ah iyo iskaashiga dhinacyada amniga, siyaasadda, iyo horumarinta.
Labada mas’uul ayaa si qoto dheer uga wada hadlay xaaladda kala guurka amniga Soomaaliya, iyagoo si gaar ah u qiimeeyay doorka muhiimka ah ee Boqortooyada Ingiriisku ku leedahay taageerada Hawlgalka Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), kaas oo beddelay hawlgalkii ATMIS.
Waxaa la isla qaatay in ay muhiim tahay in UK ay sii waddo taageeridda ciidamada nabad ilaalinta, si ay uga qeyb qaataan la-dagaallanka Al-Shabaab iyo xoojinta xasilloonida guud.
Kulankan waxaa sidoo kale lagu falanqeeyay sidii loo sii xoojin lahaa xiriirka labada dal, kaas oo muujinaya sida Soomaaliya iyo UK uga go’an tahay xoojinta xiriirkooda diblomaasiyadeed iyo iskaashiga dhinacyada amniga iyo horumarinta.
Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dastuurka ee Dowlad goboleedka Koofur Galbeed Soomaaliya Maxamed Ibrahim Barre oo ay wehliyaan Agaasimaha Guud ee Wasaaradda iyo Agaasimaha Waaxda Dastuurka ayaa maanta kulan muhiim ah la yeeshay xafiiska Qaramada Midoobay gaar ahaan qaybta Joint Justice and Corrections Section (JJCS).
Kulanka ayaa ahaa is-xogwaraysi ku saabsan shaqooyinka Wasaaradda ee ku aaddan dib-u-eegista iyo dhameystirka Dastuurada heer Federaalka iyo heer Dowlad goboleed iyo qorshayaasha u degsan Wasaaradda.
Madaxda Wasaaradda oo ugu horreeyo Wasiirka Wasaaradda ayaa warbixin dhammeystiran ka siiyay xafiiska JJCS waxqabadka iyo guulaha ay gaartay Wasaaradda iyo kaalinta ama doorka xafiiska JJCS ee taageerada Arrimaha dastuurada labada heer.
Ugu dambeyn, Labada dhinac ayaa isku raacay in la xoojiyo wada shaqaynta iyo xiriirka ka dhexeeya, isla markaana ay yeeshaan kulamo kale oo lagu sii ambaqaadayo sidii Xafiiska JJCS uga taageeri lahaa Wasaaradda hawlaheeda muhiimka ah iyo shaqooyinka ay wado Wasaaradda ee ku saabsan dhismaha, dhameystirka iyo hormarinta dastuurada labada heer.
Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamsa Cabdi Barre, ayaa xafiikiisa ku qaabilay Danjiraha Dowladda Isku-tagga Imaaraadka Carabta u qaabilsan Soomaaliya, Ahmed Juma Al-Rumaithi.
Ra’iisul Wasaaraha iyo Danjiraha ayaa kulanka maanta uga wada hadlay adkeynta xiriirka iyo iskaashiga u dhaxeeya ee labada dal ee ku dhisan wax-wada qabsiga.
Safiirka ayaa sheegay in Imaaraadka Carabta ay sii xoojin doonaan taageerada ay siiyaan Soomaaliya, waxaa uuna shaaca ka qaaday in ay ka shaqeynayaan horumarinta kaabiyaasha dhaqaalaha.
Dowladda Imaaradka Carabta ayaa ka mid ah dalalka si weyn u taageera Soomaaliya, waxaa ayna xarumo ay ku leedahay Jubbaland,Puntland iyo Soomaaliland.