Hoos ka Dhageyso: Barnaamijka Dhalanyrada Idaacada Warsan oo idin soo diyaariyay Nimco Hassan Isaq.
Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro), ayaa maanta kulan muhiim ah oo istiraatiiji ah la yeeshay saraakiil sare oo ka tirsan Ciidamada Mareykanka ee arrimaha amniga Bariga Afrika.
Madaxweynaha ayaa saraakiisha uga mahadnaqay booqashadooda, isagoo kala hadlay xoojinta nabadgelyada Geeska Afrika, iskaashiga iyo adkaynta wada shaqaynta amniga ee u dhaxaysa Somaliland iyo Mareykanka.
Madaxweyne Cirro ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Somaliland ay u leedahay gobolka, isagoo sheegay in Somaliland tahay saaxiib lagu kalsoonaan karo oo muddo soddon sano ka badan ka shaqaynayay amniga, dimuqraadiyadda iyo horumarka bulshada.
Dhankooda, saraakiisha Mareykanka ee Bariga Afrika ayaa Somaliland ku ammaanay doorka ay ka qaadato sugidda amniga gobolka, iyagoo ballan qaaday in la dardar gelin doono wada shaqaynta labada dhinac ee dhinacyada amniga, tababarrada iyo taageerada farsamo.
Dowladda Eswatini ee dhacda Koofurta Qaaradda Afrika ayaa 32 sarkaal oo Booliis ah ku biirisay howlgalka AUSSOM ee Soomaaliya, waxa ay soo dhammaysteen tababar la xiriira waxyaabaha looga baahan yahay sida ay ku warrantay Warbaahinta Dalkaas.
Waxaa la baray shuruucda Askarta Nabad ilaalinta looga baahan yahay, ku dhaqanka xeerarka dalka ay ka howlgalayaan iyo waxyaabaha ka reeban ama laga doonayn in uu ku dhaqaaqo askariga sida hadalka loo dhigay.
Waxa ay saraakiishaan ku biirayaan howlgal ay uga horreeyaan Dalalka Ghana, Kenya, Nigeria, Sierra Leone, Uganda & Zambia kuwaas oo askartooda la shaqeeya ciidamada ammaanka Soomaaliya oo ay ka caawiyaan tababarrada iyo la howlgalka.
Boqortooyada Eswatini waa dalkii todobaad ee howlgalka Booliiska Midowga Afrika qayb ka noqda, sababta loogu biiriyay ayaa ah in la raaco go’aankii horay loo gaaray ee lagu dhimayay Ciidamada Militariga ah ee AUSSOM si loo yareeyo ku tiirsanaantooda.
Eswatini waxaa horay loo oran jiray Swaziland, waxa ay xuduud la wadaagtaa Dalka Koofur Afrika, Bulshadiisu waa 1.2 Milyan oo ruux sida ku cad daraasaddii ugu dambaysay ee Bangiga Adduunka sameeyay sanadkii 2024.
Bulshada guud ee Dalka Eswatini waxaa ka badan dadka ku nool Gobolka Banaadir oo daraasaddii ugu dambaysay lagu sheegay in ka badan 3 Milyan oo ruux halka wadarta dadka dalkaas ay yihiin 1.2 Milyan oo qof.
Dhageyso: Barnaamijka Waxdbarashada ee Idaacada Warsan oo idin soo diyaarisey Wariye Nuurto Mohamed Hussein.
Hay’adda Boqortooyada Sacuudi Carabiya u qaabilsan Maamulka Baraha Bulshada ayaa soosaartay amar culus oo si gaar ah ugu socda dadka caanka, waxa ay ka mamnuucday in sawirrada Carruurtooda iyo Muuqaallada noloshooda la xiriira.
Waxa ay Hay’addu sheegtay in ay la xisaabtami doonto cid weliba oo ku dhaqaaqda arrintaas maadaama la xadiyay xogaha hoose ee qoysaska dadkaan caanka ah oo kahor imaanaya nolosha reerahaas sida hadalka loo dhigay.
“Waxaa reeban sawirrada Carruurta & tan Maalin laha ah ee gaarka ah, arrimaha qoyska iyo waxyaabaha kale ee ku hareeraysan ayaa ka mamnuuc ah in lasoo dhigo Baraha Bulshada” Ayaa lagu yiri warka kasoo baxay Hay’adda Sacuudiga u maamusha Baraha Bulshada.
Sacuudiga oo isbaddel culus ku dhacay qodobo markii hore ay adkeed in dad badan ay ku dhiiradaan waxa ay haatan noqdeen kuwo xargaha goystay isla markaana dib loogu celinayo xayiraaddii horay u saarnayd.
Dhaxal-sugaha Sacuudiga ahna Amiirka Dalkaas Maxamed Bin Salmaan ayaa horay u baabi’iyay qodobadii adkaa ee Awooweyaashiis ku xadidayeen dalkiisa, waxa ay taasi dhalisay in dadku ay si indho la’aan ah ugu daataan Baraha Bulshada.
Xeendaabka uu wareejiyay Maxamed Bin Salmaan waxaa kamid ah in ay Dumarku Kaxayn karaan Gawaarida oo horay mamnuuc uga ahaa Dalkaas, in Muxram la’aan socon karto Haweeneyda, Ajaanibta oo Madax daboolnayn in ay socon karaan & kuwo kale.
Shirka 80aad ee Qaramada Midoobay maanta furmaya waxaa saamayn ku reebay aqoonsiga Dowlado badan ay siiyeen Falastiin, waxaa jira kulan gaar ah oo ay garwadeen ka noqonayaan Faransiiska iyo Sacuudi Carabiya oo fadhiga kahor qabsoomaya.
Tallaabooyinka aqoonsiga Falastiin waxa uu yimid iyada oo Dalalka go’aankaas qaatay ay sheegeen in ay u adkaysan waayeen dhibaatooyinka Bani aadamnimo iyo weerarrada arxan-darrada ah ee Militariga Israa’iil ku dhaqaaqeen.
Sida uu wariyay Teleefishinka Aljazeera, Danjiraha Israa’iil ee Qaramada Midoobay Danny Danon waxaa ka dhammaaday cataawga kaddib markii uu isku dayay inuu hor istaago mowjadaha ka dhanka ah ee lagu aqoonsanayo Falastiin.
Go’aankii Ingiriiska oo kamid ah 5ta Dal ee Golaha Ammaanka ee joogtada ka ah waxa uu ahaa dhul-gariir culus oo ku dhaxay Xukuumadda Netanyahu, xaaladdu waxa ay sii kacday markii la sheegay in maanta aqoonsi ay bixinayaan France, Andorra, Belgium, Luxembourg, Malta & San Marino.
Dalal badan ayaa u muuqda in ay dhulka dhigeen Israa’iil oo muddo dheer dusha ku siteen, wixii ka dambeeyay xasuuqii Yuhuudda ay ka gaysatay Falastiin waxaa si tartiib-tartiib ah usii dhacayay maqaamka ay ku dhex lahayd Waddamada taageersanaa.
Waddamadii ugu horreeyay ee Israa’iil ku diiday tallaabada Militari waxaa kamid ah Spain, Netherlands & kuwo kale oo dhaca Laatiin Ameerika, waxa ay si cad uga hor yimaadeen taageerrada waalida ah ee Maraykanka uu siinayo Tel Aviv iyada oo xaaladdu sii adkaanayso.
Mustaqbal
Askari katirsan Ciidanka Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa Degmada Kaaraan ee Gobolka Banaadir ku dilay Carab Cali oo ahaa Wade gaari nooca loo yaqaan Toyota Landcruiser oo loo garan ogyahay (Leyla Calaawi).
Gaariga uu Marxuumka waday ayaa kamid ah Gawaarida isaga kala gudba Magaalada Muqdisho iyo Gobollada Dhexe ee Dalka, Sida ay sheegeen ilo kala duwan, Dilka waxa uu ka dhashay muran la xiriira lacag uu askariga ka qaadi rabay Gaarigaan.
Askariga Dilka gaystay ayaa goobta ka baxsaday, waxaana socda baaris lagu raadinayo si gacanta loogu soo dhigo sida ay sheegeen ilo kala duwan, halka uu dilka ka dhacay waxaa gaaray ciidamo katirsan kuwa ammaanka Degmada Kaaraan ee Gobolka Banaadir.
Inta badan Gawaarida isaga kala gudubta Muqdisho & Gobollada kale ee Dalka waxa ay cabasho ka muujiyaan ciidamo ku labisan dareeska Ciidanka Dowladda Federaalka oo lacago ka qaada, xiliyada qaar waxa ay u gaysteen dhibaatooyin sida jirdil iyo toogasho nafta ay ku dhaafiyaan.
La soco wixii kasoo kordha
Xisaabiyaha guud ee Qaranka, Cabdiraxmaan Maxamed Anas ayaa sheegay in Soomaaliya si buuxda u qaadatay Nidmaaka Casriyaysan ee Maaliyadda oo fududeynaya bixinta lacagaha muddo kooban xitaa haddii Agaasime uu maqan yahay.
Cabdiraxmaan Maxamed Anas, Xisaabiyaha guud ee Qaranka ayaa bogaadiyay Bangiga Dhexe ee Dalka oo gacan ka gaystay, waxa uu intaas ku daray in Soomaaliya ay awooddo inay Mushaarka ku bixiso maalin qura halka Dalal kale ay ku qaadato todobaad.
“Soomaaliya si buuxda waxa ay u qaadatay casriyaynta Nidaamka Maaliyadda Dalka, keliya ma ahan in saxiixii la danabeeyay balse intaas way ka ballaaran tahay faa’iidooyinka lagu qabo, lacag bixin Dowladda waxa ay maraysay ilaa 24 tallaabo, lacag bixinnada qaar waxa ay qaadanaysay ilaa labo bilood iyo xoogaa, midda ugu yar ee nalagu amaanay waxa ay qaadatay 15 beri, waxa aan hadda soo yareenay oo aan keenay ilaa 10 & kasii yar, hadda waxa aan awoodeynaa in aan ku bixino 24 saac gudahood” Cabdiraxmaan Maxamed Anas, Xisaabiyaha guud ee Qaranka.
“Agaasimeyaasha la dhihi jiray safar ayay ku maqan yihiin meeshooda ayay kasoo saxiixayaan, In adeegga Dowladda u haysto shacabka iyo ajaanibta kale ee dalka joogta la fududeeyo waan ku dedaalnay, maanta hadalkeenna ugu weyn in aan caalamka gaarsiino inay Soomaaliya tallaabsatay” Ayuu hadalkiisa sii raaciyay Cabdiraxmaan Maxamed Anas, Xisaabiyaha Guud ee Qaranka.
16kii Bishaan Agoosto 2025, Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Biixi Iimaan Cige ayaa daah-furay saxiixa Dhijitaalka ah, waxa uu xiligaas sheegay in tani ay astaan u tahay ballanqaadkii Dowladda ee la xiriiray dhismaha nidaam Maaliyadeed oo casri ah, daah furan isla markaana ku dhisan isla xisaabtan & Kalsooni buuxda.
Hay’adda ka shaqaysa dhinaca badbaadinta Carruurta (Save The Children) ayaa warbixin ay soosaartay ku sheegtay in ay heleyso xogo muujinaya digniinta xaaladda macluusha ah ee sababi karta in ay dhintaan carruur ku nool Dalal badan oo Afrika ah.
Warbixinta ayaa lagu sheegay in saddexda bil ee soo socota in saadaasha la muujinayo aanay wanaagsanayn marka la eego taageerrada cunnada degdega ah iyo Maraykanka oo kol hore jartay caawinaaddii uu siinayay Dalal kala duwan.
Madaxa Hay’adda Save The Children ee Bariga iyo Koofurta Afrika Yvonne Arunga ayaa sheegtay in 3.5 Milyan oo carruur ah oo da’ ahaan ka yar 5 sano ay nolol xumo ku haysato Dalka Nigeria, waxa ay u dalabtay gargaar degdeg ah haddii loo heli karo.
“Qiyaas sida ay muhiim ugu tahay carruurtaan in ay helaan badbaado dhab ah, kaalmo ay helaan waxa ay badbaadin kartaa naftooda si aanay u galaafan macluusha” ayay tiri Yvonne Arunga, Madaxa Save the Children ee Bariga & Koofurta Afrika.
Hay’adaha sida gaarka ah uga shaqeeya arrimaha bani aadamnimada ee Qaramada Midoobay hoostaga ayaa waayay nambar weyn oo ah kaalmadii ay bixinayeen kaddib markii Maraykanka uu si toos ah uga jartay dhaqaalihii uu ku dhinac taagnaa.
Dagaal xooggan oo saacado badan socday oo ka dhacay Xaafadda Zeytuun ee dhacda Koofur-bari Magaalada Gaza ayaa sababay dhimasho iyo dhaawac badan oo soo gaaray ciidanka Israa’iil sida ay ku xog-warrameen saraakiisha ciidankaas hoggaaminaya.
Warbaahinta ku hadasha Afka Israa’iil oo ay kamid yihiin kuwo si dhow uga warramaya arrimaha Xukuumadda Benjamin Netanyahu ayaa caddeeyay in saraakiil laf-dhabar u ah howlgalladaas lagu dilay weerarkaas culus.
Sidoo kale waxa ay xaqiijiyeen in nolol ama geeri ay ku waayeen 4 Askari oo katirsan ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee dagaalkaas ku jiray, waxaa loo badiyay in ay gacanta u galeen dhinaca dhaqdhaqaaqa iska caabinta ee Xamaas.
Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa amar culus ku bixiyay in la isku duqeeyo ciidankiisa la waayay iyo dagaalamayaasha Xamaas ee dagaalka kala soo horjeeda ciidankiisa, waxa uu ceeb & niyadjab u arkaa in nolol lagu haysto askartiisa.
Waxaa sii kordhay cadaadiska xooggan ee la saarayo Xukuumadda Netanyahu, waxaa loogu baaqay in ay dib ugu laabato Miiska wadahadalka isla markaana ay joojiso xasuuqa ay geysaneyso oo qudhooda dhibaato xooggan kasoo gaareyso.