Magaalada Muqdisho waxaa mar kale ka taagan walaac xooggan oo la xiriira burburinta guryo iyo barakicinta qoysas rayid ah, iyadoo dadka deegaanka qaarkood ay ka cabanayaan in guryahooda la dumiyay ama laga saaray iyaga oo aan helin xal ku filan oo ku saabsan halka ay degayaan.
Warbixinno laga helay Muqdisho ayaa sheegaya in xiisaddu si gaar ah uga dhalatay xaafadda Tookiyo ee degmada Yaaqshiid, halkaas oo hawlgallo lagu duminaayay guryo ay ka dhaceen iska horimaadyo u dhexeeyay ciidamada ammaanka iyo dad deegaanka ah oo ka soo horjeeday burburinta.
Warbaahinta Radio Dalsan ayaa sheegtay in hawlgalku billowday xilli habeen ah, iyadoo dadka deegaanka ay sheegeen in dhowr qoys ay halis ugu jiraan inay hoy la’aan noqdaan.
Dadka deegaanka maxay ka cabanayaan?
Qoysaska ay saameeyeen burburintu waxay walaac ka muujinayaan in laga saaro guryahooda iyo goobaha ay nolol maalmeedkooda ka sameysteen.
Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa ku doodaya inay muddo dheer halkaas ku noolaayeen, ayna haystaan dukumentiyo ama caddeymo ay ku sheeganayaan lahaanshaha dhulka.
Arrinta muranka dhalisay ayaa sidaas darteed ka gudubtay oo keliya burburin guryo, waxayna noqotay dood ku saabsan lahaanshaha dhulka, xuquuqda dadka deegaanka, iyo habka sharci ee loo marayo marka muwaadiniin laga saarayo guryahooda.
Xiisadda oo isu beddeshay iska horimaadWararka laga helayo goobta ayaa sheegaya in markii qaar ka mid ah dadka deegaanka ay isku dayeen inay ka hortagaan burburinta ay xaaladdu isku beddeshay rabshado iyo rasaas.
Waxaa sidoo kale la soo sheegay dhaawacyo, hase yeeshee tirada saxda ah ee dadka ku dhaawacmay ama ku dhintay dhacdooyinkaasi weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dhacdadan ayaa ku soo beegmaysa xilli Muqdisho ay muddooyinkii u dambeeyay ka jireen muranno la xiriira dhul, guryo, burburin iyo barakicin.
Reuters ayaa horey uga soo warantay qoysas Muqdisho ku nool oo guryahooda laga saaray, iyadoo burburinta guryaha ay ka dhalatay muran ku saabsan dhul ay dowladda sheegtay inuu yahay hanti guud.Arrintu ma aha oo keliya guryo la dumiyay
Faallada warsan
Burburinta guri qof leeyahay ama qoys muddo dheer ku noolaa ma aha arrin ku kooban dhagax iyo jiingad la dumiyay. Gurigu waa hoy, ammaan, xusuus iyo meel ay qoys ku dhisteen noloshooda.
Haddii dowladdu leedahay dhul gaar ah oo ay rabto inay dib ula soo noqoto, waxaa muhiim ah in la helo hab sharci oo cad, ogeysiis ku filan, dhageysi iyo xal dadka ay arrintu saameyneyso, si looga fogaado in muran dhul uu isu beddelo iska horimaad amni.
Dhanka kale, haddii ay jiraan dad si sharci-darro ah u degay dhul dowladeed ama hanti guud, dowladdu waxay xaq u leedahay inay ilaaliso hantida qaranka, balse tallaabadaas waa inay ku dhacdaa sharciga iyo hannaan caddaalad ah, iyadoo mudnaanta la siinayo badbaadada dadka rayidka ah.
Barakicintu waxay leedahay saameyn ka weyn goobta dhacdadaQoys guri laga dumiyo wuxuu lumin karaa hoygiisa, ganacsigiisa iyo ilaha uu ku noolaa.
Carruurta waxay wajahaan waxbarasho hakad gasha, halka dadka danyarta ah ay si gaar ah ugu nugul yihiin inay ku biiraan xeryaha barakacayaasha.
Xog ururin hore oo ku saabsan Soomaaliya ayaa muujisay in barakicinta khasabka ahi ay tahay dhibaato ballaaran oo muddo dheer dalka ka jirtay, iyadoo malaayiin qof ay sannadihii la soo dhaafay la kulmeen barakicin.
Walaaca amni iyo mid bulshoWaxa ugu weyn ee laga cabsi qabo ayaa ah in muranka dhulka iyo guryaha uu isu beddelo khilaaf bulsho iyo amni.
Dhacdooyin hore oo Muqdisho ka dhacay ayaa muujiyay in marka burburinta guryaha ay la kulanto iska caabin dadweyne ay xaaladdu si degdeg ah u kacsan karto.
Sidoo kale, khilaafka noocan ah wuxuu dhaawici karaa kalsoonida shacabka iyo hay’adaha dowladda, gaar ahaan haddii dadka ay dareemaan in aan la siin fursad ay ku difaacdaan xuquuqdooda ama ay ku helaan xal sharci ah.
Gunaanad
Burburinta guryaha iyo barakicinta dadka Muqdisho waa arrin u baahan xal sharci, wada-hadal iyo dulqaad, halkii ay ka dhalan lahayd iska horimaad cusub.
Dowladda waxaa looga baahan yahay inay si cad shacabka ugu sharaxdo sababta burburinta, cidda dhulka iska leh, sharciga lagu salaynayo iyo qorshaha dadka laga saarayo guryahooda.
Dadka deegaanka dhankooda waxaa muhiim u ah inay cabashadooda ku muujiyaan hab nabadeed oo sharci ah.
Muqdisho oo muddo dheer soo martay dagaallo iyo barakac waxay u baahan tahay in murannada dhulka lagu xalliyo sharciga iyo caddaaladda, si aan muran guri ama dhul u noqon sabab keenta dhiig kale iyo barakac hor leh.
Warsan Radio — Muqdisho
