Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay Kaalinta Xorriyadda hadalku ka qaadan karto dawlad-wanaagga iyo nabad dhisidda.
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaana maalgelisay Midowga Yurub (European Union).
Todobaadkan Barnaamijka Waxa uu ku Saabsan yahay kaalinta ciyaaruhu ay ku yeelan karaan is-dhexgalka iyo wadajirka bulshada.
Barnamijka waxaa diyaarisay Radio Warsan iyo BBC Media Action waxaana maalgelisay Midowga Yurub (European Union).
Wasiirka Amniga Gudaha, Jeneraal Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag), ayaa guddoomiyey kulan looga hadlayey wada shaqeynta iyo sare u qaadista sumcadda Baasaboorka Soomaaliyeed.
Ujeedooyinka ugu waaweyn ee kulanka waxa ka mid ahaa:
Hirgelinta isticmaalka Kaarka Aqoonsiga Qaranka ee qaadashada baasaboorka.
• Dardargelinta aqoonsiga caalamiga ah ee Baasaboorka Soomaaliga.
• Sugidda iyo tayeynta xogta muwaadiniinta Soomaaliyeed.
• Xoojinta is-dhexgalka nidaamyada xog-wadaagga HSJ iyo NIRA .
• Dhisidda hannaan joogto ah oo labada hay’adood ay si wadajir ah u fuliyaan.
Wasiirka ayaa sheegay in la qaadayo tallaabooyin muhiim ah oo lagu xoojinayo maamulka socdaalka iyo aqoonsiga muwaadiniinta, iyadoo lagu saleynayo istiraatiijiyadda Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aaddan hay’ad casri ah iyo adeegyo la jaanqaadaya baahida shacabka.
𝐆𝐨’𝐚𝐚𝐦𝐨 𝐌𝐮𝐡𝐢𝐦 𝐚𝐡 𝐨𝐨 𝐥𝐚 𝐆𝐚𝐚𝐫𝐚𝐲:
• Laga bilaabo 1-da September 2025, Baasaboorka Soomaaliyeed waxaa lagu codsan doonaa Kaarka Aqoonsiga Qaranka, si loo xaqiijiyo sugnaanta iyo kalsoonida xogta muwaadinka.
Laga bilaabo 1-da January 2026, dhammaan dadka ku safaraya dalka gudihiisa waxaa looga baahanyahay inay haystaan Kaarka Aqoonsiga Qaranka, si loo hubiyo xogtooda shaqsiga ah.
• Muddada ka horeysa taariikhdaas, labada hay’adood waxay si buuxda uga wada shaqeyn doonaan isku dubaridka nidaamyada, tababarka saraakiisha, iyo wacyigelinta bulshada.
Kulanka waxaa qeyb ka ahaa Wasiir Dowlaha Arrimaha Dibadda Mudane Cali Cumar Balcad, Agaasimaha Guud ee HSJ Mudane Mustafe Sheekh Cali Dhuxulow, Maareeyaha Guud ee NIRA Mudane Cabdiwali Cali Cabdulle Timacadde, lataliyayaal iyo masuuliyiin kale oo ka kala socday labada hay’adood.
Kulanka Wasiirka Amniga oo lagu adkeeyey Isticmaalka Kaarka Aqoonsiga Qaranka.
Maalmihii la soo dhaafay waxay dagaallo adag ka socdeen deegaanno ka tirsan gobolka Shabeelada Hoose, waxayna Ciidanka Xoogga Dalka iyo Ciidamada Difaaca Uganda ee qeybta ka ah howlgalka AUSSOM, oo garab ka helaayo saaxiibada caalamka ayaa jab culus ku gaarsiiyay kooxda Khawaarijta Al-Shabaab magaalada istiraatiijiga ah ee Bariire ee gobolka Shabeellaha hoose, kadib howlgal qorsheysan oo guul leh oo halkaasi ka dhacay.
Sida wararku sheegayaan Khawaarijta ayaa markaasi isku dayday in ay laba gaari oo Miineysan ku soo weeraraan Ciidamada, si ay u fuliyaan weerar naf-halignimo ah. Balse Ciidanka ayaa si feejigan iyo geesinimo leh uga hortagay weerarkaasi, waxaana ayna ku guuleysteen in ay si taxadar leh u burburiyaan labadaasi gaari ka hor intaysan waxyeello geysan.
Howlgalkan oo qeyb ka ah ololaha loogu magic daray “Duufaanta Aamusan”, ayaa si toos ah loogu beegsaday saldhigyo istiraatiiji ah oo ay kooxda Khawaarijta ku lahaayeen gudaha magaalada, waxaana lagu jebiyay difaacooda, intii uu socday howlgalka, in ka badan 70 xubnood oo ka tirsan Al-Shabaab ayaa halkaasi lagu dilay, wuxuuna howlgalkaasi socday muddo Afar maalmood ah, ugu dambeyntiina waxaa laga gaaray guulo muhiim ah, inkastoo ay ku shahiideen 2 Askari oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, halka 12 kalena ay dhaawacyo fudud soo gaareen, kuwaas oo si degdeg ah loogu sameeyay daryeel caafimaad, sida lagu sheegay War-saxaafadeed ay dowladda Soomaaliya soo saartay.
Wasaaradda Gaashaandhigga ee xukuumadda Soomaaliya ayaa waxay si gaar ah u bogaadineysaa geesinimada, feejignaanta, iyo naftu-hurnimada Ciidanka Xoogga Dalka, ciidamada Uganda, iyo taageerada joogtada ah ee saaxiibada caalamka. Wasaaraddu waxay mar kale adkeynaysaa go’aanka cad ee ah in dalka laga ciribtiro Khawaarijta meel kasta oo ay ku dhuumaaleysanayaan.
Hadalka Wasaaradda ayaa yimid maalmo kadib markii AUSSOM ay sheegtay in in ka badan 50 ka tirsan Argagixisada Al-Shabaab lagu dilay howlgal ay si wadajir ah u fuliyeen ciidamada xoogga dalka Soomaaliya oo ka dhacay isla deegaanka.
Bariire waa magaalo-beereed istiraatiiji ah oo 73 kiiloomitir (45 mayl) koonfur-galbeed kaga beegan caasimadda Muqdisho, waxay kaloo ku fiican tahay dhaqashada Xoolaha, gaar ahaan Lo’da.
Dhinaca kale war ay soo saartay Hey’adda Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliyeed ayay ku sheegtay in Ciidanka gaarka ah ee Gaashaan ee hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda ee NISA ayaa howlgal qorsheysan ka fuliyey deegaanka Cumar-Beere ee gobolka Shabeellaha Hoose, waxaana howlgalka lagu dilay Shan xubnood oo ka tirsan Khawaarijta, iyadoo la burburiyay fariisimo ay kooxdu halkaasi ka sameysatay, waxaana jirta in Ciidanka Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA ay kor u qaaday howlgallada lagu ciribtirayo Khawaarijta, isla markaana looga hortagayo dhagarta ay u maleegayaan shacabka Soomaaliyeed.
Kooxda Khawaarijta ah ee Al-Shabaab oo in ka badan 16 sano soo waday dagaallo ka dhan ah dowladda Soomaaliya ayaa si joogto ah u beegsada ciidamada ammaanka, Saraakiisha dowladda iyo dadka rayidka ah.
Dhawaan ayay aheyd markii Ciidanka Xoogga Dalka uu ka fuliyay howlgal qorsheysan oo amni xaqiijin ah deegaannada Deegaanleey, Muryaale iyo Ceelka Waranle ee ku teedsan Webiga Shabeelle ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kaasi ayaa lagu beegsaday xubno ka tirsan Maleeshiyaadka Khawaarijta Al-Shabaab oo si dhuumaaleysi ah ku soo galay deegaannadaasi, kuwaas oo ka dambeeyay falal isugu jira dhac, baad iyo cabsi gelin joogto ah oo lagu dhibaateynayay bulshada Rayidka ah.
Ciidanka ayaa ku guuleystay inay deegaannadaas ka sifeeyaan Maleeshiyaadka Khawaarijta ah ee isku dayay inay ku dhuumaaleystaan qeybo ka mid ah gobolka, waxaana sidoo kale gacanta lagu soo dhigay shaqsiyaad lagu tuhunsan yahay in ay xiriir la lahaayeen kooxda, kuwaas oo hadda lagu hayo baaritaanno ku saabsan kaalintooda ku aaddan taageerada Khawaarijta.
Guddoomiyaha Golaha Wakiilada Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, ahna Ku-simaha Madaxweynaha, Mudane Cali Saciid Fiqi, ayaa magaalada Baydhabo oo ah xarunta ku meel gaarka ah ee Koonfur Galbeed ka daah-furay Shirka Madasha Bani’aadannimada Soomaaliya, kaas oo ay soo qaban-qaabisay Hay’adda Maareynta Musiibooyinka (SoDMA), loogana hadlayo xaaladaha la xiriira arrimaha bani’aadannimo ee dalka.
Guddoomiye Fiqi ayaa xusay muhiimadda ay leedahay in Soomaaliya ay ka fogaato ku tiirsanaanta kaalmada dibadda, isaga oo adkeeyey in loo jiheysto maalgelinta mashaariicda horumarineed ee bulshada ka taageeraya adkaysiga, sida kuwa ku saabsan wax-soo-saarka beeraha. Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyey in nabadaynta dalka ay tahay tiirka ugu weyn ee horumarka iyo dhammaan howlaha kale.
Senetarrada Maraykanka ayaa ansixiyay in Janaraal Dagvin Anderson oo ahaa Taliyaha ciidanka Cirka Dalkaas uu noqdo taliyaha ciidanka AFRICOM ee ka howlgalla qaaradda Afrika.
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa soo jeedinta Magacaabista u gudbiyay aqalka Senate-ka dalkaas oo ugu dambeyn ansixiyay, waxa uu tagi doonnaa xerada ugu sarreysa ciidanka AFRICOM ee Stuttgard Dalka Jarmalka.
Dagvin Anderson ayaa u mahadceliyay Senatarada Maraykanka, waxa uu sheegayin in xoogga uu saarayo soo kordhinta waxyaabaha loo baahan yahay sida tayaynta howlgalka, la shaqaynta saaxiibada garabka siiya iyo kuwo kale.
Anderson waxa uu ka qaybgalay howlgallada Maraykanka uu ka sameeyay Dalal kala duwan oo ay ka mid yihiin Afgaanistaan iyo Iraaq. Ciidanka AFRICOM ayaa fuliya howlgallo duqeymo ah, waa sarkaalkii ugu horreeyay ee hoggaamiyaha ciidankaan ee xilkaas sare soo qabtay.
Qodobo ku saabsan Taliyahaan iyo Taliska uu qabtay ee AFRICOM:
Dagvin Anderso waa taliyihii ugu horreeyay ee AFRICOM hoggaamiya isaga oo xubin ka ah ama soo hoggaamiyay Ciidamada Cirka dalka Mareykanka, Lixdii taliye ee soo maray howlgalkaan afar kamid ah waxa ay ahaayeen Ciidamada kale iyo labo ka timid dhinaca Ciidanka Badda.
Waxaa hoostaga talisyada ciidamada 19aad ee howlgallada qaaska fuliya ee fadhigoodu yahay Florida, Kooxda 58aad ee ciidanka cirka ee deggen New Mexico & Ciidamada kale ee sida hoose ula shaqeeya taliska AFRICOM.
Dagvin Anderson waxaa horyaalla wax ka baddelka ciidamada Maraykanka ee AFRICOM oo sanadihii u dambeeyay howlgalkooda aan u firfircooneen sidii hore, waa shaqsi siyaasad ahaan isku dhow yihiin Madaxweyne Donald Trump sida hadalka loo dhigay.
Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya ayaa go’aamisay in laga billaabo horraanta bisha soo socota ee September in qofka dalbanaya ama qaadanaya Baasaboorka dalka laga doonayo in uu heysto kaarta Aqoonsiga qaranka ee (National ID).
Kulan dhexmaray Wasiirka Amniga XFS Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil Fartaag, Wasiiru Dowladaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda XFS Cali Cumar Balcad, Agaasimaha guud ee Hay’adda Socdaalka & Jinsiyadda Mustaf Sheekh Cali Dhuxulow, Maareeyaha guud ee NIRA Cabdiwali Cali Cabdulle, Lataliyayaal iyo mas’uuliyiin kale ayaa lagu go’aamiyay go’aankaas.
Sidoo kale waxaa madasha laga sheegay in laga billaabo 1-da Janaayo sanadka soo socda ee 2026 in qofka ku safraya gudaha Dalka laga doonayo in uu heysto Kaarka Aqoonsiga Qaranka, si loo hubiyo xogta shaqsiga sida hadalka loo dhigay.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhowaan soosaartay awaamiir lagu xoojinayo qaadasha kaarka aqoonsiga qaran, qofka sameysanaya akoon banki ayay ku xirtay in uu heysto Kaarkaan, Qaadashada Shahaadada Dugsiga Sare iyo meelo kale.
Kaarkaan waxa uu fududeynayaa in uusan waqti badan ku bixin dhalashada iyo sugnaanta oo ku qasbanaa qofka in uu soo sameysto kahor inta uusan dalban baasaboorka, shahaadaha iyo adeegyada kale ee dowladda bixiso.
Xildhibaan Yaasiin Fareey ayaa qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook waxa uu uga hadlay howlgalka Dowladda Federaalka ay burburineyso Suuqa Siinaay ee Degmada Warta nabadda iyo dabkii gubay Suuq Bacaad oo katirsan Degmada Yaaqshiid.
Yaasiin Fareey ayaa sheegay in Dowladda Federaalka ay saakay ku dhaqaaqday arrintii ay ka hortaagnaayeen oo ahayd in la burburiyo suuqa Siinaay sida uu hadalka u dhigay, isaga oo intaas ku daray in aanay marnaba ka aamusi doonnin arrintaas.
“Waxaan la wadaagayaa ummadda Soomaaliyeed in wixii aan ka digeynay ku dhacayaan subaxan 6da August, 2025 Dadka aan matalo oo labadii suuq ee noloshoodu ku tiirsaneyd midna gubtay, midna la burburinayo. Suuqa gubtay waxaan tuhun ka qabnaa xogo horudhacana ka heleynaa in uu yahay faldambiyeed abaabulan, Suuqa la burburinayana dhammaan waa wada naqaanaa cidda sida gaarkaa ugu howlan.” Ayuu yiri Xildhibaan Yaasiin Fareey.
“Waxaan u taaganahay lana dareen ahay dadka Soomaaliyeed ee la dulminaayo guud ahaan gaar ahaan dadka Labada Suuq ee Siinaay iyo Suuqbacaad oo loo adeegsanaayo awood dowladeed laguna kacaayo fal ka baxsan xuquuqda aadanaha iyo shuruucda u taala Dalka.” Ayuu sii raaciyay qoraalkiisa Xildhibaan Yaasiin Fareey.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayuu sheegay Xildhibaan Yaasiin Fareey in ay qaadeyso wixii ka dhaca labadaas Suuq, murugada ayuu shaaciyay in uu la qaybsanayo dadka hantidooda ku gubatay suuq bacaad iyo kuwa laga duminayo Suuqa Siinaay sida uu yiri
“Wixii cawaaqib xumo ah ee ka dhasha waxaa mas’uuliyadeeda qaadi doono dhammaan dadka ku Hoowlan oo aan dhammaantood wada naqaano. Ma aqbali doono in la baa’bi’yo Suuqyada Suuqbacaad iyo Siinaay, mana dhici doonto in la dego inta aan nool nahay.” Xildhibaan Yaasiin Fareey
“Waxaan u sheegayaa dadkeyga in aan murugada la qeybsanaayo, geed dheer iyo geed gaabana u kori doono in aan danaha guracan diidnay dhahno si wadajir ah. Waxaan ugu baaqayaa in ay is garabsadaan waqtigan xasaasiga ah dal iyo dibad, midnimadooda iyo cududooda mideeyaan, qof kastana kaalintiisa qaato.” Ayuu qoraalkiisa kusoo gabagabeeyay Xildhibaan Yaasiin Fareey.
Ciidamo Isugu jira Booliis, Nabadsugid, Booliiska sida Miliariga u tababaran ayaa saakay xiray waddooyinka gala Suuqa Siinaay Degmada Warta Nabadda halkaas oo ay ka billaabeen howlgal lagu duminayo dhismaha ku yaalla suuqaas.
Dalka Talyaaniga waxa uu ku dhawaaqay in uu €13 Bilyan oo Yuuro una dhiganta $15 Bilyan oo doollar ku dhisayo buundo muhiim u ah isu socodka Dalkaas intiisa kale iyo Jasiiradda Sicily si uu u xoojiyo nidaamka difaaca Yurub.
Talyaaniga ayaa sheegay in uu dareensan yahay cabsida ka jirta dagaalka badda Mediterranean sidaas awgeed hadda laga sii shaqeynayo sidii loo heli lahaa marin fududeeya sidii loo badbaadin lahaa Qaaradda Yurub.
Wargeyska Financial Times oo qormo ka qoray dhismaha Buundadaan ayaa soo bandhigay jaantuska buundadaas iyada oo laga dheehan karo sida ay u fududeyn karto in laga kor gudbo badda u dhaxeysa Talyaaniga iyo Jasiiradda Sicily.
Ra’iisul Wasaaraha Talyaaniga Giorgia Meloni ayaa arbacada waxa ay Xukuumaddeeda horgeyneysa qaraarka lacagtaan lagu ogolaanayo si Golaha Wasiirrada u ansixiyo looguna dhaqaaqo fulinta dhismaha mashruucaan.
Talyaaniga waxa uu kamid yahay Dalalka Quunyar socodka ah ee reer Yurub inkasta oo barisamaadkii qayb ka ahaa Waddamada Gumeystay Dalal badan, siyaasaddiisa oo hoos u dhacday waxa uu daneynayaa in uu dib boorka isasoo jafo.
Dood culus ayaa ka taagan ficillo uu horay u sameeyay Danjiraha cusub Itoobiya ee Soomaaliya Suleiman Dedefo xiligii ay taagnayd xiisadda labada dal ee salka ku haysay xadgudbkii Addis Ababa ay ku sameysay madaxbannaanid gaar ahaan heshiiskii badda.
30kii Agoosto 2024 waxa uu Danjiraha cusub ee Itoobiya soo dhigay bartiisa X (Twitter) qoraal uu Hoggaanka Dowladda ku tilmaamay in ay faashilmeen, xiligaas waxa uu soo qaatay dibadbax ka dhacay Dowlad Gobaleedka Koofur Galbeed oo lagu diidanayaa in Ciidanka Masar lagu daro Howlgalka Midowga Afrika.
Safiirka ayaa bartiisa X waxa uu soo geliyay qoraallo badan uu uga qaybqaatay dagaalka afka ahaa ee dhexmaray Dowladaha Soomaaliya iyo Itoobiya ka hor inta aan lagu soo afjarin heshiis ka dhacay dalka Turkiga oo Madaxweyne Erdogan garwadayn ka ahaa.
Wasiirkii hore ee Batroolka Soomaaliya Cabdirisaaq Maxamed Cumar ayaa sheegay in ay ahayd in Dowladdu hubiso qofnimada Danjiraha Cusub kahor inta aanay warqadaha Safiirnimo ka guddoomin Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Dhinacyo kala duwan ayaa sidaas oo kale dood ka keenay Danjiraha Itoobiya ee Soomaaliya Suleiman Dedefo Woshe maadaama qadiyadda uu ka aaminsan yahay dalka loosoo magacaabo meel fog joogto sida ay hadalka u dhigeen.