Inta badan dalalka xubnaha ka ah ururka Jaamacadda Carabta ayaa Masar ku garab istaagay khilaafka ku saabsan biyo xireenka Wabiga Niil ee kala dhaxeeya Itoobiya, balse waxaa go’aankaas kasoo hor jeestay Soomaaliya, Jabuuti iyo Qadar.
Shir aan caadi ahayn oo ay wasiirrada arrimaha dibadda ee dalalka ku bahoobay Jaamacadda Carabta ku yeesheen qaab muuqaal ah ayaa lagu soo bandhigay qodob dhigaya in Masar lagu taageero mowqifka ay ku diiddan tahay in la buuxiyo biyo xireenka ay Itoobiya ka sameysatay Wabiga Niil.
Qaraar laga soo saaray gabagabadii kulankaas ayaa lagu sheegay in “amniga biyaha ee Masar iyo Suudaan uu qeyb muhiim ah ka yahay amniga qaran ee dalalka carbeed”.
Dhinaca kale, qaraarka Jaamacadda Carabta wuxuu dhigayaa in saddexda dal ee kala ah Masar, Itoobiya iyo Suudaan ay miiska wadahadalka dib ugu laabtaan, iyadoo la eegayo danaha muhiimka ah ee dal walba uu ka leeyahay arrintaas.
Hase ahaatee saddexda waddan ee dhinaca goonida ah ka istaagay, oo ay ku jirto Soomaaliya ayaa sheegay in go’aankaas uusan wax faa’iido ah u lahayn danaha shacabkooda.
Warar ayaa sheegaya in saddexda dal ee ku gacan seyray qaraarkaas ay yeelan doonaan shir gaar ah.
Biyo xireenka Itoobiya, oo ay dhismihiisa ku baxeyso lacag dhan 4 bilyan oo doolar ayaa lagu wadaa in laga dhaliyo koronto awooddeedu ay gaarsiisan tahay ilaa 6,000mw.
Soomaaliya ma waxay la safatay Itoobiya?
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee dowladda federaalka Soomaaliya Axmed Ciise Cawad oo BBC-da la hadlay ayaa sheegay inay labada dalba saaxiib la yihiin laakiin ay eegayaan danaha gaarka ah ee darisnimada.
“Annaga mowqifkeennu – oo ah nala qabeen dalkalka aan walaalaha nahay ee Itoobiya iyo Qadar -wuxuu ahaa in khilaafka ku saabsan biyo xireenka ay dhiseyso Itoobiya oo ay isku waafaqi la’ yihiin Masaarida iyo Suudaan in lagu dhammeeyo wadahadal. Qaraarka ay Masar soo bandhigtay wuxuu dhigayay in Itoobiya aysan buuxin karin biyo xireenka ilaa laga heshiiyo. Dowladda Itoobiyana heshiis wey oggoshahay laakiin waxay diiddan tahay in waqti looga dilo wadahadal dheeraanaya,” ayuu yiri.
Isagoo sii wata hadalkiisa ayuu sharraxaad ka bixiyay waxa ay Soomaaliya ku kala dooratay Masar iyo Itoobiya.
“Itoobiya daris baan la nahay, saaxiib baan la nahay, sidaas darteedna wixii dhibaato ah oo Itoobiya gaara annagana wuu nasoo gaarayaa. Masarna saaxiib ayaan la nahay, marka Soomaaliya dan uguma jirto khilaaf dalalkaas dhex mara.”
Dhowrkii sano ee lasoo dhaafay waxaa socday wadahadallo saddex geesood ah oo lagu doonayay in Masar iyo Itoobiya looga dhex dhaliyo heshiis ku aaddan arrinta ay isku hayaan.
Masar ayaa sheegtay inay ka walaacsan tahay in biyaha lagu buuxinayo biyo xireenka ay Itoobiya sameysaneyso uu saameyn ku yeelan doono xaddigii biyaha ee ay ka heli jirtay wabigaas, maadaama uu yahay isha kaliya ee ay ka aroorato.
Laakiin Itoobiya ayaa ku adkeysaneysa in ay si deg deg ah u hirgaliso mashruucaas, oo la filayo inuu noqdo biyo xireenka laga dhalin doono quwadda korontada ee ugu weyn qaaradda Afrika.
Dhawaan ayuu burburay dadaal waanwaan ah oo uu Mareykanku ka dhex waday labada dal. Suudaan oo uu wabiga sii maro ka hor inta uusan Itoobiya ku dhammaanin ayaa sidoo kale qeyb ka ahayd wadaxaajoodka.
Walaaca Masar ayaa xoogeystay kaddib markii ay Qaramada Midoobay sheegtay in sida uu biyo xireenka ku socdo ay Masar ku keeni karto in ay soo wajahdo biyo yari, sannadka 2025.
Masar waxay dooddeeda ugu weyn ku saleysan tahay in la dheereeyo waqtiga la buuxinayo biyo xireenka, si aysan biyo la’aan usoo food saarin, halka Itoobiya ay dooneyso in dhowr sano gudahood lagu dhameystiro buuxinta biyo xireenka.
Qaar ka mid ah dadka sida dhow ula socda arrintan waxay aaminsan yihiin in dowladda Masar aysan jirin waddo kale oo u bannaan oo aan ka ahayn inay qaado tallaabo milateri oo xaaladda uga sii dari karta, waana taas sababta ay labada dal u doorbideen in arrintan lagu dhameeyo qaab diblomaasi.
Lama saadaalin karo tallaabada kale ee xigi karta go’aanka kasoo baxay jaamacadda Carabta, iyadoo Itoobiya ay xoogga saareyso in buuxinta biyo xireenka la dhammeystiro sanadka soo socda.
