Soomaaliya waxay 2026 gashay marxalad doorasho oo ka duwan kuwii dalka ka dhacay tan iyo burburkii dowladdii dhexe.
Dastuurka cusub ee la ansixiyey 2026 iyo isbeddelladii dastuuriga ahaa ee hore waxay dalka u riixayaan nidaam ku salaysan qof iyo cod, xisbiyo siyaasadeed iyo doorashooyin toos ah.
Dowladda Federaalka waxay sheegtay in nidaamkani yahay jidka lagu soo celinayo xaqa muwaadinka ee ah inuu si toos ah u doorto wakiilladiisa.
Laakiin Soomaaliya weli waxay ku jirtaa muran siyaasadeed oo ku saabsan cidda maamuleysa doorashada, xilliga doorashada, qaabka loo dooranayo Madaxweynaha, xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada, iyo heerka amni ee dalka.
Sidaas darteed, su’aasha muhiimka ahi ma aha oo keliya “ma jiri doontaa qof iyo cod?”, balse waa: ma la heli karaa heshiis siyaasadeed, sharci, amni iyo farsamo oo qof iyo cod ka dhiga doorasho la aqbali karo?
Koonfur Galbeed ayaa arrintan si gaar ah muhiim ugu ah, maadaama ay ka kooban tahay Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose, isla markaana ay leedahay dad badan, dhul ballaaran, deegaano magaalo iyo miyi isugu jira, iyo qaybo ay amni ahaan weli saameeyeen Al-Shabaab.
Waa maxay hanaanka doorashada Soomaaliya hadda?
Isbeddellada dastuuriga ah waxay Soomaaliya u jihaynayaan in xubnaha Golaha Shacabka si toos ah loo doorto.
Xogta IPU waxay sheegaysaa in Dastuurka 2026 uu dhigayo in Golaha Shacabka si toos ah loo doorto, halka muddada baarlamaanka hadda jirta loo kordhiyey shan sano, taas oo ka dhigan in baarlamaanka hadda jira uu ku egyahay Abriil 2027, iyadoo jadwalka doorashada cusub ay tahay in Guddiga Doorashooyinka Qaranka ku dhawaaqo.
Tani waa isbeddel weyn.
Nidaamkii hore wuxuu ahaa in xildhibaannada lagu soo doorto hannaan dadban, iyadoo awoodda doorashada ay inta badan ku tiirsanayd ergooyin iyo nidaamka awood-qaybsiga beelaha.
Hadda waxaa la doonayaa in muwaadinku si toos ah u doorto xildhibaanka ama xisbiga uu taageersan yahay.
Laakiin doorashada Madaxweynaha ayaa weli ah qodob siyaasadeed oo xasaasi ah.
Waxaa jira is-qabqabsi u dhexeeya qaabka dastuuriga ah iyo heshiisyada siyaasadeed ee dhinacyada Soomaalida.
Qaar ka mid ah heshiisyadii siyaasadeed waxay ku celceliyeen in Golaha Federaalka uu doorto Madaxweynaha, halka qorshaha ballaaran ee qof iyo cod uu doonayo in awoodda siyaasadeed si toos ah loogu celiyo shacabka.
Sidaa darteed, marka laga hadlayo “doorashada Madaxweynaha 2027”, waa muhiim in la kala saaro:- doorashada Golaha Shacabka, oo jihadeedu hadda tahay qof iyo cod;- doorashada Madaxweynaha, oo qaabkeedu weli u baahan yahay heshiis siyaasadeed iyo sharci oo cad;- iyo doorashooyinka dowlad-goboleedyada, oo iyaguna u baahan isku-xirnaan federaal iyo dowlad-goboleed.
Maxaa u qabsoomay Koonfur Galbeed?
A. Waxaa la xaqiijiyey qaab-dhismeedka saddexda gobolKoonfur Galbeed waxaa loo dhisay qaabka saddexda gobol ee:
1. Bay
2. Bakool
3. Shabeellaha Hoose
Qaabkan saddexda gobol ah waxaa lagu heshiiyey 2014, waxaana Koonfur Galbeed si rasmi ah uga mid noqotay dowlad-goboleedyada federaalka kadib shirkii Baydhabo.
Taasi waxay siisay maamulka:-
Baarlamaan dowlad-goboleed;-
Madaxweyne;- gole wasiirro;-
hay’ado dowladeed;-
degmooyin iyo maamullo hoose;-
ciidamo iyo hay’ado amni;-
iyo nidaam siyaasadeed oo dowlad-goboleed.
Laakiin inta badan nidaamkaas siyaasadeed waxaa lagu shaqaynayey doorasho dadban, halkii qof kasta uu codkiisa si toos ah u dhiiban lahaa.
Maxaa weli u haray Koonfur Galbeed?
Waxaa jira ugu yaraan toddobo arrimood oo waaweyn oo u baahan in la dhammeeyo.
1. Doorashada baarlamaanka federaalka ku qabsoonto waqtigeeda ka hor sanadkan intuusan dhamaanin dhamaan deegaanada koonfur galbeed.
Golaha baarlamaanka dowlad-goboleedka waa inuu yeeshaa hannaan doorasho oo shacabka ku salaysan haddii qof iyo cod loo dabaqayo heer dowlad-goboleed.
Su’aalaha u baahan jawaab waa:-
Immisa kursi?
Sidee degmooyinka loogu qaybinayaa kuraasta? Xisbiyo mise musharraxiin gaar ah?
Sidee loo xaqiijinayaa matalaadda Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose?
Sidee loo ilaalinayaa saamiga haweenka?
Sidee loo xallinayaa muranka xuduudaha iyo deegaan-doorashooyinka?
2. Diiwaangelinta codbixiyayaasha
Qof iyo cod ma shaqayn karo haddii aan la hayn liis codbixiyeyaal oo lagu kalsoonaan karo.
Diiwaangelintu waa inay xaqiijisaa:-
qof kasta inuu hal mar iska diiwaangeliyo;- da’da sharciyeed;-
aqoonsiga muwaadinka;-
goobta uu codka ka dhiibanayo;-
in qofka laga ilaaliyo in magaciisa laba jeer lagu daro;-
iyo in xisbiyada iyo musharraxiintu awoodaan inay hubiyaan saxnaanta liiska.
Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa horey u bilaabay hawlo diiwaangelin codbixiye, waxaana qorshuhu yahay in nidaamka loo ballaariyo dalka oo dhan.
Laakiin Koonfur Galbeed waxay leedahay caqabad gaar ah:
deegaan ballaaran, dad barakacayaal ah, miyi badan, iyo dhulal aan si buuxda dowladda uga talin.
3. Xuduudaha deegaan-doorashada
Kuraasta baarlamaanka si qof iyo cod ah looma qaybin karo haddii aan la ogaan:
«”Dadka deegaanka X waxay dooranayaan xildhibaan kee?”»
Waxaa loo baahan yahay in la sameeyo constituencies/deegaan-doorashooyin cad.
Tani waxay Koonfur Galbeed u noqon kartaa arrin xasaasi ah, gaar ahaan Shabeellaha Hoose oo ay ka jiraan muranno amni, deegaan iyo maamul.
4. Amniga
Tani waa caqabadda ugu weyn.
Dhacdooyinka Baydhabo ee 2026 waxay muujiyeen in khilaafka siyaasadeed uu si fudud ugu gudbi karo iska horimaad hubaysan.
27 Agoosto 2026 iyo 3 Sebtembar 2026 waxaa Baydhabo iyo nawaaxigeeda ka dhacay dagaallo u dhexeeyey ciidamo federaal ah iyo xoogag lala xiriiriyey taageerayaasha madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed.
3 Sebtembar, Isbitaalka Gobolka Bay wuxuu sheegay inuu daweeyey 71 dhaawac ah, oo ay ku jireen 15 haween ah, iyadoo hal qof oo rayid ah uu dhintay.
ACLED-na waxay diiwaangelisay isku dhacyadii Baydhabo iyo joogitaanka xoogag mucaarad ah oo ku dhow magaalada.
Marka laga hadlayo doorasho qof iyo cod, amnigu ma aha oo keliya ilaalinta goobta codbixinta.
Waxaa loo baahan yahay amniga:- musharraxiinta;-
shaqaalaha doorashada;-
gaadiidka waraaqaha iyo qalabka;-
xarumaha diiwaangelinta;-
goobaha codbixinta;-
tirinta codadka;-
iyo shacabka.
4. Caqabadda ugu weyn:
Khilaafka Dowladda Federaalka iyo Koonfur Galbeed
Tani waa meesha ay dhibaatadu ugu weyn tahay.
Bishii Maarso 2026, maamulka Koonfur Galbeed wuxuu sheegay inuu hakiyey xiriirka iyo wada-shaqeynta Dowladda Federaalka.
Khilaafku wuxuu ku saabsanaa dastuurka, doorashooyinka iyo faragelinta siyaasadeed.
30 Maarso 2026, ciidamo federaal ah ayaa la wareegay Baydhabo, iyadoo madaxweynihii xilligaas Abdiaziz Laftagareen uu xilka ka degay maalmo kadib markii dib loogu doortay muddo shan sano ah.
Tani waxay dhaawac weyn u geysatay kalsoonidii loo baahnaa si doorasho loo qabto.
Doorasho qof iyo cod ah waxay u baahan tahay in labada dhinac ay isku raacaan:
«”Natiijada codka shacabka ayaa ka sarreysa awoodda hubka.”»
Haddii dhinac walba uu aaminsan yahay in dhinaca kale doorashada u adeegsanayo inuu awoodda ku sii haysto, qof iyo cod wuxuu isu beddeli karaa sabab kale oo khilaaf.
5. Koonfur Galbeed ma tahay maamulka ugu dadka badan Soomaaliya?
Arinta dadka kunool deeganada koonfur galbeed ay tahay deegaanka ugu tirada badan dadyowga ku nool deegaanada kale iyo dhul baaxad ah ku fadhiyaan dadka reer Koonfur Galbeed tahay arinta ayaa lagu tiriyay aqoonyahanadda ugu badan soomaalida ay halkan asal ahaan kasoo jeedaan “maamulka ugu dadka badan Soomaaliya marka Somaliland laga reebo”
Sikastaba ha ahaatee JFSoomaaliya aysan weli haysan tirakoob qaran oo cusub oo si buuxda loogu heshiiyey oo lagu cabbiro dhammaan dadka dowlad-goboleedyada.
Qiyaaso kala duwan ayaa jira. Qaar ka mid ah xogaha waxay Koonfur Galbeed ku qiyaasaan in ka badan 7 milyan, halka qiyaaso gobol-gobol ah oo 2025 ah ay saddexda gobol ku siinayaan tiro ka hooseysa taas. Tusaale ahaan, qiyaasta 2025 ee Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose waxay noqonayaan qiyaastii 6.38 milyan marka la isku daro.
Sidaa darteed, waxa saxda ah ee warbaahintu oran karto waa:
“Koonfur Galbeed waa mid ka mid ah dowlad-goboleedyada Soomaaliya ugu dadka badan, iyadoo ka kooban saddex gobol oo leh dad aad u tiro badan.
6. Sidee Koonfur Galbeed u hirgelin kartaa qof iyo cod?
Haddii dhab ahaan la doonayo in shacabka Koonfur Galbeed ay codkooda si toos ah u dhiibtaan, waxaan soo jeedinayaa qorshe lix marxaladood ah.
Marxaladda 1aad: Heshiis siyaasadeed
Dowladda Federaalka, maamulka Koonfur Galbeed, mucaaradka, xisbiyada, odayaasha dhaqanka iyo bulshada rayidka ah waa inay saxiixaan heshiis cad.
Heshiiska waa inuu qeexaa:-
cidda qabanaysa doorashada;-
sharciga doorashada;-
jadwalka;-
amniga;-
xuduudaha deegaan-doorashada;-
qaabka musharraxiinta;-
nidaamka cabashada;-
iyo cidda kama dambaysta ah ee go’aanka ka gaareysa khilaafaadka.
Haddii heshiiskan la waayo, farsamada doorashadu keliya ma badbaadin karto nidaamka.
—Marxaladda 2aad: Diiwaangelin
Diiwaangelinta waa in lagu bilaabaa magaalooyinka waaweyn:-
Baydhabo;-
Xudur;-
Waajid;-
Baraawe;-
Marka;-
Afgooye;-
Qoryooley;-
Wanlaweyn;-
Diinsoor;-
Buurhakaba;-
iyo xarumaha kale ee amniga la xaqiijiyey.
Kadibna waa in loo gudbaa degmooyinka iyo miyiga.
Marxaladda 3aad: Doorashooyinka hoose
Koonfur Galbeed waa in aan si toos ah loogu boodin doorashada baarlamaanka federaalka.
Waxaa ka wanaagsan in la sameeyo:
Degmo → Baarlamaanka Dowlad-goboleedka → Baarlamaanka Federaalka, hadii nadaamka la marin waxaa adkaanaysa in la hirgeliyo doorasho qof iyo cod heshiis lagu yahay la isla ogol yahay.
Tusaalaha Galmudug wuxuu muujiyey in qof iyo cod lagu qaban karo heer dowlad-goboleed.
30 Luulyo 2026 Galmudug waxay qabatay doorasho qof iyo cod ah oo loogu tartamay goleyaasha deegaanka iyo baarlamaanka dowlad-goboleedka; waxaa la sheegay in 215,860 cod-bixiye la diiwaangeliyey.
Tani waxay siinaysaa Soomaaliya cashar muhiim ah:
Qof iyo cod lagama bilaabin dalka oo dhan hal mar; waxaa lagu tijaabin karaa heerar kala duwan.
7. Maxay Muqdisho uga dhigan tahay cashar?
25 Diseembar 2025, Muqdisho waxay qabatay doorashooyin gole deegaan oo qof iyo cod ah.
In ka badan 900,000 codbixiye ayaa la sheegay inay diiwaangashnaayeen, waxaana la isticmaalay 523 goobood oo codbixin ah.
Doorashadii Muqdisho waxay caddeysay in Soomaaliya farsamo ahaan qaban karto doorasho qof iyo cod ah.
Waxay sidoo kale muujisay kharashka nidaamka:-
amni aad u ballaaran;-
xiritaanka magaalada;-
goobaha codbixinta oo badan;-
diiwaangelin;-
qalab;-
shaqaale;-
tababar;-
iyo nidaam natiijooyin lagu hubiyo.
Haddii Muqdisho oo ah magaalo isku urursan ay u baahatay qorshe ballaaran, Koonfur Galbeed oo leh saddex gobol, miyi ballaaran iyo deegaano amni ahaan adag waxay u baahan doontaa qorshe ka sii weyn.
8. Maxay yihiin caqabadaha ugu waaweyn ee qof iyo cod ee Koonfur Galbeed?
Caqabadda 1: Al-Shabaab
Qaybo ka mid ah Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose waxaa saameeya Al-Shabaab, inta badan deegaanada waaweyn waxaa gacanta ku haayo ciidanka federaalka, kuwaa maamulka koonfur galbeed iyo ciidan nabad ilaalint AUSSOM.
Doorasho qof iyo cod ah waxay u baahan tahay in codbixiye si xor ah u tagi karo goobta codbixinta.
Caqabadda 2: Khilaafka siyaasadeed
Haddii Muqdisho iyo Baydhabo aysan heshiin, doorasho kasta waxaa ka dhalan kara laba maamul oo sheegta sharciyadda.
Caqabadda 3: Hubka iyo maleeshiyaadka
Doorasho qof iyo cod ah ma noqon karto mid xor ah haddii musharrax ama koox siyaasadeed ay leedahay ciidan hubaysan oo saameynaya codbixiyaha.
Caqabadda 4: Barakacayaasha
Koonfur Galbeed waxay leedahay dad aad u badan oo ka barakacay abaaraha iyo dagaallada. Waa in la go’aamiyaa meesha codkooda laga dhiibanayo iyo sida looga hortagayo in qof laba jeer isugu diiwaangeliyo laba meelood.
Caqabadda 5: Dhaqaale
Doorasho saddex gobol ka dhacaysa waxay u baahan tahay lacag aad u badan oo loogu talagalay:-
diiwaangelin;-
qalab;-
mushahar;-
gaadiid;-
amni;-
tababar;-
codadka;-
iyo tirinta.
Caqabadda 6: Kalsooni
Tani waxay noqon kartaa caqabadda ugu weyn.
Haddii musharraxiintu aysan ku kalsoonayn guddiga, shacabka ma aamini doonaan natiijada.
9. Dadka Koonfur Galbeed ma xaqiijin karaan doorashada Federaalka 2027?
Jawaabta kooban: Haa — laakiin shuruudo adag ayay ku xiran tahay.
Koonfur Galbeed waxay leedahay awood dadweyne iyo siyaasadeed oo ay door weyn uga qaadato doorashada qaranka.
Laakiin ma aha tirada dadka oo keliya waxa go’aaminaya guusha.
Waxaa loo baahan yahay shan arrimood:
1. Dad la diiwaangeliyey.
2. Deegaano ammaan ah.
3. Guddiga doorashada oo lagu kalsoon yahay.
4. Heshiis siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Koonfur Galbeed.
5. Natiijooyinka oo ay aqbalaan tartamayaasha.
Haddii shantan la helo, Koonfur Galbeed waxay noqon kartaa mid ka mid ah tiirarka ugu muhiimsan ee doorashada qof iyo cod ee Soomaaliya.
10. Doorashada Madaxweynaha 2027:
meesha ay wax walba ku xirnaan doonaan
Waxaa muhiim ah in aan shacabka loo sheegin in doorashada Madaxweynaha 2027 ay tahay arrin horey loo go’aamiyey.
Ma aha.Waxaa weli jira dood ku saabsan qaabka doorashada Madaxweynaha.
Qaar ka mid ah heshiisyada siyaasadeed waxay taageerayaan in baarlamaanka uu doorto Madaxweynaha, halka jihada dastuuriga ah ee qof iyo cod ay waddo doorashooyin toos ah.
FIKIR Institute waxay xustay in mid ka mid ah xalalka miiska saaran uu yahay in shacabka si toos ah u doortaan baarlamaanka, kadibna baarlamaanka laftiisu doorto Madaxweynaha, taas oo noqon karta hannaan ku-meel-gaar ah.
Sidaa darteed waxaa jira ugu yaraan laba xaaladood:
Xaaladda A:
Madaxweyne qof iyo cod
Shacabka Koonfur Galbeed waxay si toos ah u dooranayaan Madaxweynaha Jamhuuriyadda.
Tani waxay u baahan tahay:-
liis codbixiyeyaal qaran;-
hal nidaam doorasho;-
amni qaran;-
deegaan-doorashooyin;-
musharraxiin iyo xisbiyo;-
iyo awood ay Guddiga Doorashooyinku ku gaaraan Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose.
Xaaladda B:
Baarlamaanka ayaa doorta Madaxweynaha
Shacabka Koonfur Galbeed waxay si toos ah u doortaan xildhibaannada Federaalka, kadibna xildhibaannadaas ayaa Madaxweynaha doorta.
Xaaladdan, doorashada Koonfur Galbeed ee Golaha Shacabka ayaa noqoneysa furaha doorashada Madaxweynaha.
11. Saadaasha saddexda xaaladood
Xaalad| Fursadda| Waxa looga baahan yahay
Qof iyo cod Koonfur Galbeed| Dhexdhexaad ilaa sare| Heshiis siyaasadeed + amni + diiwaangelin
Doorashada Baarlamaanka Federaalka 2027| Suurtagal| Jadwal cad iyo heshiis FMS/FGS
Madaxweyne qof iyo cod| Aan weli caddayn| Heshiis dastuur/siyaasadeed
Madaxweyne baarlamaan doorto| Si siyaasadeed u fudud| Baarlamaan si toos ah loo doorto
Doorasho dib loo dhigo| Khatar dhab ah| Haddii khilaafka siyaasadeed iyo amni sii socdaan
Maxaa hadda Koonfur Galbeed laga doonayaa?
Haddii maamulka Koonfur Galbeed doonayo inuu noqdo tusaale qof iyo cod, waa inuu qaataa qorshe ka duwan doorashooyinkii hore.
Qorshaha la soo jeedinayo
Sebtembar–Oktoobar 2026- heshiis siyaasadeed;- dejinta sharciga;- xaqiijinta guddiga;- khariidaynta goobaha doorashada.
Oktoobar–Diseembar 2026- diiwaangelinta codbixiyayaasha;- wacyigelin;- tababarka shaqaalaha;- xaqiijinta amniga.
Janaayo–Febraayo 2027- hubinta liiska codbixiyayaasha;- diiwaangelinta xisbiyada iyo musharraxiinta;- xalinta cabashooyinka.
Febraayo–Maarso 2027- ololaha;- tababarka ciidamada amniga;- diyaarinta goobaha codbixinta.
Ka hor dhammaadka muddada baarlamaanka- doorashada Golaha Shacabka;- tirinta;- dacwooyinka;- ku dhawaaqista natiijada.
Jadwalkani waa qaab qorsheyn ah, ma aha jadwal rasmi ah oo ay hadda ku dhawaaqday Guddiga Doorashooyinka.
Koonfur Galbeed waxay haysataa saddex awoodood oo muhiim ah:
dad badan, dhul ballaaran iyo miisaan siyaasadeed.
Laakiin saddex caqabadood ayaa ka hor imanaya:
amniga, khilaafka siyaasadeed iyo kalsooni la’aanta hay’adaha doorashada.
Doorashada 2026 ee Aadan Madoobe waxay muujisay in hay’adaha siyaasadeed ee Koonfur Galbeed ay awoodaan inay soo doortaan madaxweyne, laakiin sidoo kale waxay muujisay in nidaamkaasi weli yahay mid dadban oo muran siyaasadeed ku hareeraysan yahay.
Dhinaca kale, dagaalladii Baydhabo ee 2026 waxay muujinayaan in aan la gaari karin doorasho qof iyo cod oo lagu kalsoonaan karo haddii khilaafka siyaasadeed loo adeegsado awood ciidan.
Sidaa darteed, su’aasha ugu weyn ee Koonfur Galbeed maanta ma aha “ma dad badan baa jooga?
“Su’aashu waa:«”Ma awoodaan Dowladda Federaalka, maamulka Koonfur Galbeed, mucaaradka, xisbiyada, odayaasha dhaqanka iyo bulshada rayidka ahi inay isku raacaan in codka shacabka uu noqdo awoodda ugu sarreysa ee lagu xalliyo khilaafka siyaasadeed?
“»Haddii jawaabtu noqoto haa, Koonfur Galbeed waxay noqon kartaa mid ka mid ah meelaha ugu muhiimsan ee Soomaaliya looga hirgeliyo doorashada qof iyo cod.
Haddii jawaabtu noqoto maya, tirada dadka, guddiyada doorashada iyo qalabka casriga ahi kaligood ma abuuri karaan doorasho lagu kalsoonaan karo.
Qiimeynta ugu muhiimsan: Soomaaliya farsamo ahaan waxay muujisay inay qaban karto doorasho qof iyo cod ah—Muqdisho 2025 iyo Galmudug 2026 ayaa tusaale u ah. Laakiin Koonfur Galbeed waxay u baahan tahay in marka hore la xalliyo khilaafka siyaasadeed iyo amniga, ka dibna la dhiso nidaamka diiwaangelinta iyo deegaan-doorashada.Haddii arrimahaas la xalliyo, doorashada Golaha Shacabka ee 2027 waa suurtagal; halka doorashada Madaxweynaha ee qof iyo cod ay weli u baahan tahay in si cad loo heshiisiiyo qaabka dastuuriga iyo siyaasadeed ee lagu qabanayo.
Xogta muhiimka ah ee warbixintan: IPU waxay xaqiijinaysaa in baarlamaanka hadda jira loo kordhiyey muddo shan sano ah oo ku eg Abriil 2027, iyadoo xubnaha Golaha Shacabka loo qorsheeyey in si toos ah loo doorto.
FIKIR Institute-na waxay tilmaamaysaa in qaabka doorashada Madaxweynaha iyo xiriirka FGS/FMS ay weli yihiin meelaha ugu waaweyn ee heshiiska siyaasadeed looga baahan yahay.
Source Fikir institute iyo IPU
